65 - Een Maya, Inca en Azteek wandelen een bar binnen
Door Yorrick • 24 juli 2022
Over deze aflevering
Heel lang geleden heersten de Mayas, de Incas en de Azteken over midden en zuid amerika! Vandaag zijn 2 van die 3 onbestaand! Gelukkig heeft Stephan zijn hoofd in de boeken gestoken en kan hij ons vertellen wat het verschil is tussen de drie volkeren, wat er met hen gebeurd is en wie van de drie de warme chocomelk heeft uitgevonden...
Inhoud
In de nieuwste aflevering van de Wabliefteru? doken we in de rijke geschiedenis van drie grote culturen die lang geleden heersten over Midden- en Zuid-Amerika: de Maya's, de Inca's en de Azteken. Hoewel twee van de drie beschavingen in hun oude vorm ten onder gingen, lieten ze een onuitwisbare indruk achter met hun uitvindingen, gewoonten en architectuur. Stephan nam ons mee op een reis door de tijd om de verschillen en overeenkomsten tussen deze volkeren te ontdekken.
Wie waren deze bijzondere volkeren?
Voordat de Spanjaarden in de 16e eeuw arriveerden, waren de Maya's, Inca's en Azteken de dominante culturen in hun respectievelijke regio's. Ze stonden bekend om hun geavanceerde kalenders en indrukwekkende bouwwerken, maar ook om hun gruwelijke mensenoffers.
De Maya's vestigden zich op het Yucatánschiereiland, voornamelijk in het huidige Mexico en Guatemala. Hun bloeitijd lag tussen 600 en 900 na Christus, met steden die tienduizenden inwoners telden. Recente ontdekkingen met LiDAR-technologie suggereren zelfs dat in Noord-Guatemala alleen al 7 tot 11 miljoen Maya's leefden. Opmerkelijk is dat de Maya's, in tegenstelling tot de andere twee, als volk nog steeds bestaan. Tussen de 8 en 9 miljoen Maya's leven vandaag de dag nog en spreken de Maya-taal, met behoud van elementen van hun cultuur.
De Azteken ontstonden later en situeerden zich in het huidige Centraal-Mexico. Rond de 14e eeuw groeide hun stad Tenochtitlán (het huidige Mexico-Stad) uit tot een dichtbevolkt centrum met ongeveer 140.000 inwoners. Hun rijk breidde zich snel uit door veroveringen.
De Inca's bouwden hun gigantische imperium in Zuid-Amerika, vanuit het centrum Cusco in Peru. Via zowel geweld als diplomatie veroverden ze buursteden en staatjes, waardoor hun rijk zich uitstrekte over delen van Peru, Chili, Bolivia, Ecuador, Colombia en Argentinië. Ze waren meesters in het bouwen in het ruige Andesgebergte.
Leven, uitvindingen en het einde van grote beschavingen
Alle drie de culturen waren opmerkelijk ver ontwikkeld. De Maya's waren pioniers in de geneeskunde, hechten wonden met mensenhaar en maakten tandbeen- en armprothesen. Ze gebruikten planten voor verdoving tijdens operaties, die vaak succesvol waren. Daarnaast waren ze onafhankelijk de eersten die het getal nul gebruikten en ontwikkelden ze gevulkaniseerd rubber, honderden jaren voor Charles Goodyear. Hun kalender was geavanceerder dan de Europese van die tijd. Opmerkelijk waren ook hun mode-idealen: ingelegde edelstenen in tanden, plattere voorhoofden (door babyhoofdjes in persen te plaatsen) en schele ogen (door kettingen voor baby's te hangen). Hun meest bekende bouwwerk is Chichen Itza, met zijn imposante tempelpiramide.
De Azteken stonden bekend om hun culinaire uitvindingen. Ze waren de uitvinders van warme chocolademelk (cacaobonen vermengd met water, vaak pittig), kauwgom en popcorn, die ze bereidden op open vuur en zelfs aan hun goden offerden. Kleding was een belangrijk statussymbool; wie zich boven zijn stand kleedde, werd streng gestraft. Ze bouwden de Templo Mayor, een dubbele piramide van 60 meter hoog, gewijd aan de oorlogsgod Huitzilopochtli en de regengod Tlaloc. Het was ook de plek waar bloederige mensenoffers plaatsvonden, waarbij priesters harten uit levende offers sneden. Bij tekort aan offers organiseerden ze 'bloemenoorlogen' om verliezers aan de goden te offeren.
De Inca's blonken uit in logistiek en geneeskunde. Zij creëerden een uitgebreid postsysteem met koeriers en poststations over hun wegennetwerk. Ook vonden ze gevriesdroogd voedsel uit door aardappelen in de koude Andes te laten bevriezen en het vocht eruit te stampen, waardoor ze langer houdbaar bleven. Ze voerden complexe hersenoperaties uit, zoals het verwijderen van tumoren, met verrassend hoge overlevingskansen. Hun beroemdste bouwwerk is Machu Picchu, een adembenemende bergstad gebouwd op terrassen, zo afgelegen dat het pas honderden jaren na de verlating werd ontdekt. De koning van de Inca's, die van goddelijke afkomst zou zijn, droeg elk kledingstuk slechts één keer, waarna het werd verbrand.
Alle drie de volkeren vereerden meerdere goden, vaak verbonden met de natuur. Mensenoffers waren een centraal onderdeel van hun geloof, vooral bij de Azteken en de Maya's (die zelfs honderden mensen in cenotes offerden, getuige de 5 meter dikke laag 'Maya-blauw' op de wanden van de Sagrada Cenote). De samenlevingen waren hiërarchisch ingedeeld, van koningen en geestelijken tot boeren en slaven. Bij de Maya's en Azteken werden cacaobonen zelfs gebruikt als betaalmiddel.
De val van de beschavingen verschilde. Voor de Maya's begon de ondergang van hun grote steden al voor de komst van de Spanjaarden. Grootschalige ontbossing leidde tot een temperatuurstijging en een langdurige droogte van wel 100 jaar. Deze ecologische crisis, gecombineerd met de latere Spaanse veroveringen in de 16e eeuw, zorgde ervoor dat de bloeitijd van hun rijk voorbij was. De Azteken en Inca's werden daarentegen vooral geveld door de Spaanse veroveraars in de 16e eeuw. Hun legers, die geen cavalerie kenden en sterk afhankelijk waren van hun generaals, waren geen partij voor de Spaanse wapens en strategieën.
Deze aflevering bood een fascinerende blik op de complexiteit en inventiviteit van deze oude culturen, en herinnerde ons eraan hoeveel we nog kunnen leren over de geschiedenis van de mensheid.