Transcript
Automatisch gegenereerd transcript — vrij te citeren met bronvermelding naar wabliefteru.be.
Hey, ik ben Yorrick en dit is Wabliefteru? Een podcast waarin wij vertellen over interessante dingen. Wacht, het is van Alexander deze week. Fuck, sorry. Ik ga deze eruit knippen. Ik ga deze eruit knippen en jij mag beginnen. Doe maar. Hey, ik ben Alexander en dit is Wabliefteru? Een podcast waarin wij vertellen over interessante dingen. Kijk, dat is niet zo grappig als ik dat zeg, dat je dat moet doen. Ik wist dat je dat ging doen. Ik had zo'n vibe onder je veren geschoten. Ik ben hier niet alleen. Ik ben hier ook met... Stephan. In mezelf, hè. Mooi. Mooi. Mooi dingetje. Nog steeds zonder Maarten. Ooit. Wie is Maarten? Waar is Maarten? Hoe drijft hij? Kunnen we zo een boek maken? Waar blijft Ru? Waar is Maarten? Dat is ook een mysterie. Dat is de volgende verhaal. Misschien de volgende keer, we zullen zien. Alright, update jongens. Stephan, ik weet dat jij heel hard aan het nadenken was vorige week voor een update. Heb jij uiteindelijk gevonden wat dat was? Nee. Nee, echt niet. Ik wil het echt niet meer. Ik zou echt zot worden als ik jou was. Ik kan dat wel aflaten dan. Ja, blijkbaar. Het zal wel terugkomen. What's meant to be, will be. Dat komt wel terug naar mij. What's not meant to be will not be. We hadden vorige week zoveel fun buiten met die speciale gebeurtenissen die hier gebeurd zijn op onze tafel. Dat we kakken. Wat is de kans ook? Echt waar. Ik blijf er de hele tijd aan denken. Er zijn nogal veel duiven in België. Wat is de kans dat dat tijdens onze podcast hier op tafel... Wat is de kans dat het niet op je huisje valt? Dat had zo grappig geweest. Maar toch hebben we het geriskeerd. Ik denk dat we dit aflevering hadden moeten stoppen, dat ik niet bij je had gekomen. Een andere keer opnemen. Ooit. Nee, we hebben het toch geriskeerd en nog eens buiten gaan zitten. Dus als je rare geluiden hoort, of er valt weer een duivelek door... Nee, dat was geen duivelek. Dan weet je waarom. Maar het is lekker cool buiten, tussen aanhalingstekens. Toch? Alles redelijk warm, maar te doen. Te doen. Beter dan binnen, alleszins. We zitten wel weer in de koele tuin van Yorrick. Met het Olympisch zwembed. Met zijn butler die ons bedient. Dat is toch aangenaam. Het is toch iets beter dan bij Alexander. Kerso. Kerso. Kerso, Yorrick. Yorrick. Nee, ik ben niet de butler. Oké. En dat jij mij allemaal van bedienen bent. Hij is de manager. Ik ben de manager. Oké, dus geen updates meer? Nee. Ik ook niet. Ik heb nog wel een weetje voor die adeu vorige week. Joker. Het slaagt er blijkbaar op dat Harley Quinn ook gaat meedoen. Dus daarmee, voor die adeu. In de musical. In die film. Dan zijn ze met twee. Wie speelt de Joker? Dat is hetzelfde. Joaquim. Echte vervolg op die vorige. We zijn die gaan zien in het cinema. Ik niet. Jij niet? Je hebt hem nog niet gezien? Nee. Goeie film. Dan is het deze week aan. Alexander? Nee. Het ging interessant. Het ging lang duren. Mensen willen dingen weten over eten. Daarom ben ik hier. Je gaat toch niet altijd over eten praten? Altijd vanaf nu. Volgende week gaat het over hotdogs. Ja, ik denk dat het een heel goed idee is om te zeggen dat het een heel goed idee is om te zeggen dat het een heel goed idee is om te zeggen dat het een heel goed idee is om te zeggen dat het een heel goed idee is om te zeggen dat het een heel goed idee is om te zeggen dat het een heel goed idee is om te zeggen dat het een heel goed idee is om te zeggen dat het een heel goed idee is om te zeggen dat het een heel goed idee is om te zeggen dat het een heel goed idee is om te zeggen dat het een heel goed idee is om te zeggen dat het een heel goed idee is om te zeggen dat het een heel goed idee is om te zeggen dat het een heel goed idee is om te zeggen dat het een heel goed idee is om te zeggen dat het een heel goed idee is om te zeggen dat het een heel goed idee is om te zeggen dat het een heel goed idee is om te zeggen dat het een heel goed idee is om te zeggen dat het een heel goed idee is om te zeggen dat het een heel goed idee is om te Mogen we niet raden? Ja oké, doen we. Gewoon random raden. Ja, niet heel random. Richting? Ja, richting. Oef, maar ja. Een volk. Herkrishna? Nee. Oh, dat is zo grappig geweest als hij dat nu deed. Dat is echt zo... Iedereen wachtte tot jij dat zei. Eigenlijk wel, anders had je niet zo'n schoen voor jezelf. Dat is waar. Een volk. Nee, dat vind ik te moeilijk. Ja, nee. De Am... Amish? Je had vorige week iets gezegd van Amish. Zo met je naam erbij aan, dat denk ik ook. Nee, oké. Familieschoonheid. Denk het Amerikaanse Noord- en Zuid-Amerika van Continent. Noord en zuid. Gewoon de Amerikaanse continent, Latijns-Amerika, Centraal. Peruvianen. Peruvianen. Peruvian fruitband. Cowboys. Daar gaat het over. Cowboys. Nee. Indianen. Nee. Cowboys. Zeg meer Latijns-Amerika, gast. Je maakt de microfoon overstuur. Afro-mensen? Afro-Amerika? De Azteken, de Mayas, de Azteken, de Inkas. Indiana Jones. De Inkas. Allemaal, alle drie. Voila, dankjewel voor het luisteren. Ik wou iets opzoeken over de Mayas. En dan dacht ik… Maya is erbij. Boven de Maya is erbij. Sowieso, omdat je dochter Maya daarbij aan het zien was op tv. Waarschijnlijk, zo subliminaal. Maya, Maya, Maya. Ik weet niet hoe ik erop ben gekomen, maar ik dacht van… Ik wilde er meer over weten en ik zook iets op over de Majas. Ik dacht ineens... Wie waren dat nu weer met die Machu Picchu en zo? Wie zijn dat dan met die dingen? Dat zijn de Incas. Ik dacht... Ik weet niet wat het verschil is tussen de Maya's, de Inka's en de Azteken. Ze zijn dus met een onderwerp van Maya's naar Maya's, Inka's en Azteken gegaan. Ik vind het goed dat je ook de verschillen... Oké, ik ben heel... We gaan zo'n beetje daarover... We gaan weer veel leren deze keer. Weten jullie er al iets van? De Maya's, de Inka's en de Azteken. De Maya's hadden een kalender en die is geëindigd in 2012. Amai, 2012. Het was zo'n heel ding dat wij doodgingen. De Azteken zijn die met die vierkantige piramides. Ze hadden allemaal een vorm van piramides. Maar de Azteken is... Dat komt nog wel op. Machu Picchu is de Inkas, maar de Azteken hebben ook zoiets. Die hadden ook piramide-structuren. Maar de... Allemaal wel. Machu Picchu is van de Inkas. Is dat die piramide? Nee, Machu Picchu is een bergstad. Maar dat komt spiegelkelder. Ik dacht dat ik het door elkaar... Dan is er nog iets. Anders. Ik heb zelfs foto's erbij. Er is nog iets van de Azteken, ook een wereldwonder. Machu Picchu en de Eiffeltoren. We hebben het erover. Dan gaan we het weten. De Eiffeltoren. Dat is in Vegas. Die zijn helemaal verroest, blijkbaar. Japan. Hier is dat. Die staan helemaal verroest. Is dat? Zal die instorten? Het gaat verkocht worden als schrooteizer nu. Go back to my cons. Ja, heel goed. Oké, we beginnen met een heel korte intro. Voor de komst van de Spanjaarden in de 16e eeuw, heersten er drie grote culturen in Midden- en Zuid-Amerika. Ze zijn beroemd om hun calendars en berucht om hun vrede mensenoffers, maar ze verkleden zich ook als jaguars, bouwden piramiden en aten popcorn. Popcorn, ja. Een beetje een teaser naar wat dat komt. Oh, cool. Dat ze blijven luisteren. Dus, waar woonden ze? De Mayas vestigden zich op het Yucatan Schiereiland. Yucatan, dat is in Mexico. Oké. Maar eerder de... Alexander, wat is een schiereiland? Daar hebben we het ook al eens over gehad, denk ik. Of eiland? Een schiereiland... Dat is eigenlijk een eiland, maar niet echt een eiland. Dus dat hangt wel vast aan... Ja, heel goed eigenlijk. Dat is eigenlijk een balzak. Het kwam toch niet zo heel vlot eruit? Het ziet eruit als een balzak. Misschien als u een balzak bent. Zo heb ik het nog nooit beschreven als een siereiland, maar oké. Het is toch in de zee, maar dan inderdaad een stukje dat nog aan het vasteland hangt. Ja, eigenlijk wel. Aangegeven, ik hoor een siereiland als een... Marijke, ik heb m'n schiereiland. Likkie zou m'n schiereiland hebben. En jij hebt eigenlijk ook maar één schiereiland. We zijn ook geen tien minuten ver. En jij hebt ook maar één schiereiland. Je hebt dan ook maar één schiereiland. Ja, ik heb maar één balzak. Daar zitten mijn beide ballen in, Alexander. Ik weet niet hoe dat bij jou eruitziet, dat dat twee aparte zakjes zijn. Is dat niet wel? Shit. Ik moet eens laten checken. Ik moet mijn schieren laten checken. Maar bij mij is dat ook een echte ellende. Is dat ook raar? Soms spuiten die vulkanen op zo'n ding. Bij mij is dat wel constant omgeven door water. Oké, ik ga verder zoeven. Water en linianen. Het is een jungle, er zitten ook beestjes in, krabben, krabben. Ver genoeg met deze metaforische dieren. Ze hebben ons ook een beetje bedekt hier in een gevaarlijke manier, als een jaguar. Zo string. Exact zoals de Inkas. Ja, exact zoals zij het deden. Gezond. Alexander Genoese is er ook, Valasse. Een terugkerende gast. Welgekomen. Welkom. Welkom, Goest. Dag, Alexander Genoese. Oké. Dus de Mayas, Yucatan. De Inkas bouwden een rijk op in Zuid-Amerika en de Azteken leefden in het huidige Centraal-Amerika. Mexico, sorry. Nieuw-Amerika. Dat betekent midden-Mexico, de Mayas daaronder en nog meer de Zuiderzee-Amerika, de Incas. Ik ga er nog wat meer in vertellen. De bloeitijd van de Mayas was rond 600 tot 900 na Christus. Dat was wel vroeger gestart, maar dat komt inderdaad in. Ze hadden toen meer dan 40 steden met wat ze dachten tot 5.000 tot 50.000 inwoners, wat wel groot was voor die tijd. Ja, groot steden. Dat werd toen gedacht, maar in 2016 is met behulp van LiDAR... Jullie kennen LiDAR? LiDAR? Ja, dat is... iPhones hebben dat. Ja. Dat is een soort van sensor. Het is geen echo, maar het trekt er wel op. Het is een beetje wat de vleermuizen en duikboten doen. Een beetje echo, maar niet helemaal hetzelfde. Dan kun je de diepte doordoen, maar ook door bomen te scannen. Ja, exact. Dat is een beetje als radar, maar ze kunnen in laagjes door de bomen doorkijken en naar de bodem zien. Ze hadden die pas ontdekt doordat ze door bomen... Ze hadden de steden al ontdekt, de grootste steden sowieso. Ze schatten dat er 5.000 tot 50.000 inwoners in die steden geweest zijn. Dan hadden ze een gekend maaierreservaat gescand in het noorden van Guatemala. Er werden 60.000 onontdekte bouwwerken in kaart gebracht. Veel meer dan ze dachten. Nu wordt er geschat dat alleen al in het noorden van Guatemala 7 tot 11 miljoen Maya's hadden geleefd. Dat is echt gigantisch. Alleen al daar. Het epicentrum is meer in de Yucatan. Als je dan denkt... In Antwerpen is het... Hoeveel zit er in Antwerpen? Een miljoen? Ik denk een half ofzo. Zelfs maar een half. En wij kunnen al bouwen in de hoogte. In die tijd was het was het niet in de hoogte te bouwen. Dat was heel breed. Dat moet gigantisch uitgestrekt zijn. Als iedereen maar een huisje heeft in plaats van een appartement... Dat is redelijk simpel allemaal. Heel klein, hè. Dan heb je wel grote... Zot. Elf miljoen. Dat is echt veel. Zo veel. Hun oorsprong is al terug te leiden tot 2600 v. Chr. Dus ze bestaan al heel lang. En ze bestaan ook nog altijd tot nu. Dus de Maya bestaan nog als een volk, wat ik ook niet wist. Ook nog altijd zo primitief? Nee, nee. Die zijn nu wel modern, zogezegd. Maar wel nog met elementen van hun cultuur, ook van godsdienst en zo. En de taal ook zelfs. De taal wordt ook nog gesproken. Het is er nu. Tussen 8 tot 9 miljoen bestaan er nog. Tussen hen wordt ook nog de Maya-taal gesproken. Maar nog altijd wel zoveel Mayas. Ja, maar wel nu totaal. Voor de komst van de Spanjaarden begon het rijk al af te brokkelen. Mogelijk ook als gevolg van een langdurige droogte. Daar komen we straks nog op terug. Oké. Weer al geteasen. Hopla. Spanjaarden hebben niks. Mensen, blijven luisteren. Ik moet eerlijk zeggen dat, uit onze cijfers te zien, mensen die luisteren naar onze aflevering, die luisteren tot hun einde. Een gemiddelde van YouTube-kanalen is zo'n 44% dat maar tot het einde kijkt. Bij de meeste video's, waar meer dan een helft afhaakt, wij hebben dat niet. Wij hebben echt een procentage van... Ja, niet zoveel, maar van, denk ik, 85% dat echt tot het einde het laatste woord luistert. We zien dat je nog 15% van onze aflevering te lang vindt. Dat hebben we al eens getest, gevraagd en iedereen was unaniem akkoord. Inderdaad. Moet en mag lang zijn. Nog eens bedankt aan onze luisteraars, die stonden tot het einde luisteren. Bedankt voor de feedback ook. Jazeker. We zijn altijd blij met feedback. Ook al is het niet goed, zeg het gewoon. En onderwerpen mogen we ook nog wel eens aanbrengen. Ja, zeker. Onderwerpen mogen zeker. Vorige keer hebben we ook een call gedaan, maar er was niet echt iets van gekomen. Dat zouden ze zeker doen als Yorrick wendt. Als je gewoon zo zit en je wil er zelf geen research naar doen. Stel, je moet zo een opstel maken voor school. Geef het aan Yorrick, die weet het zeer goed. En wij sturen zelfs een tekst door als je dat wilt. Als die percent genoeg is. Want wij typen dat allemaal uit. Ooit gaan we eens een boek uitbrengen met al onze onderwerpen ingebundeld. Het was de echte podcasters doen. Maar wel een interessant onderwerp. De groei van de staalindustrie in Oost-Thuisland in die periode. Ja, oké. Wij kiezen nog altijd welk onderwerp. Wij zijn in controle. In control. We gaan naar de Azteken. De Azteken zijn eerst in Noord-Mexico gesitueerd en rond de twaalfde eeuw afgezakt. Die cultuur zit al wat later dan de Mayas. De Azteken zaten rond de veertiende eeuw rond Tenochtitlan. Tenochtitlan. Er zijn veel namen die ik verkeerd uitspreek. Er zijn echt zotte namen. Zolang je maar probeert, ben ik blij. Ik zou denken dat Yorrick zijn dingen raar uitspreekt. Tenochtitlan. Wat zou dat nu zijn van stad? Is het in Mexico? Ik ken letterlijk maar één stad in Mexico en dat is inderdaad Mexico City. Dat is het ook, ja. Het is een Mexico-stad. En veroverde al snel ook grote delen van het huidige Mexico, dus dat steken ze aan het armeer. Zo groeide Tenochtitlán ook uit tot de drukst bevolkte stad van Midden-Amerika destijds, met ongeveer 140.000 inwoners. Ja, maar dat was toen inderdaad. Een van hun bekendste leiders was Montezuma. Montezuma. Ik had daar al iets van gehoord van je naam. Ja, ik ook. Ik niet. Montezuma. Het is juist twee seconden geleden. Ja, nu juist. Dan de Incas. Die zijn eigenlijk gestart vanuit Peru. Waar jij het nog over had met je cavias. Was dat zeker? Ja, ja, ja. Dat is niet wat ik zo random heb gelaten. Ik weet alles over Peru gewoon. Ik weet echt alles. Oké, vertel het schijnbaar maar. Inka's niet. Ik vind nu ook wel dat we dat moeten horen. Zo graag. Vanuit het centrum Cusco breiden de Inka's hun rijk uit, ofwel via geweld ofwel via diplomatie, door buursteden en staatjes te veroveren. Ik ken Cusco. Van de film. Keizer Kuzco. Wat kan dat zijn? Is dat met een jalama? Ja. Ja. Dat is echt zo van een Disneyfilm, blijkbaar. Dat is een goed Disneyfilm. Recent of? Nee, oud. Vanuit... Nee, nooit gezien. Ik weet wel welke je bedoelt nu. Net na de hoogdagen van Disney kwam die. Ik heb daar recent een YouTube-video over gezien, over de making-of, en blijkbaar was dat echt... Echt een shitshow. Vooral het animatieteam. Ik denk dat Sting daar muziek voor heeft geschreven, voor die film, en dat niks is gebruikt geweest. Sting, hè? Dat is toch zot? Dat is ook wel crazy. En die is dan uit dat project gestapt en gezegd... Een beetje zoals Spiderman. Ja, ik wou net zeggen, denk daaraan, maar dan een Disneyfilm. Ik vind dat wel een leuke film. Een grappige film. Oh, echt? Ik vond dat zoiets heel leutig voor Disney. Eigenlijk mijn Deadpool. Dat is ook zo in Peru gezichtgegeven. Ja, dat gaat over de keizer van Peru die veranderd wordt in een lama. Oké. En dat eten ze ook kavia's. In die film, ja. Daarom weet ik dat. Pak je zo'n kava van de kinderen. Nice. Ja, getraumatiseerd was ik. Mooie tijd. Het Inka-rijk werd een gigantisch imperium dat delen besloeg van het huidige Peru, Chili, Bolivia, Ecuador, Colombia en Argentinië. Ik ken alleen Colombia. Ja, van de leverancier. Mijn leverancier komt vandaag. Mijn hook-up. Dat hij containers hier zet in de haven. Die waren wel heel ver uitgebreid. Die zaten denk ik het verste in de inkas. Wat vonden ze zowel uit de Incas, Mayas en dingen? Voetbal. Niet tegengekomen, maar... Ik dacht dat. Ik weet niet waarom in El Dorado ook weer een Disneyfilm is. Ik weet het niet. Dat ze zo op zoek gaan naar de Gouden Stad. Dan speelde hij voetbal, denk ik. In dat stadje waar hij zou komen. Is er wel heel groot voetbal in Zuid-Amerika? Misschien moet je weten de geschiedenis van voetbal. Dat is ook een onderwerp dat iemand kan doen. Ik denk dat dat eerder Europees is, maar ik weet het niet. Waarschijnlijk. Kan ook wel wat gezegd worden. De buren gaan slapen. De buren zijn hun rollen knapperig aan het doen. Blafateur. Je hebt ook de kalenders gezegd. Chocomelk. Chocomelk komt vandaar. En die deden dat chili in. Dat heb ik niet. Ja, ik wel. Ja, ook wel. Klopt. En daarmee dat er in Antwerpen een chocoladebar is, of een chocomelkbar, en dat is de Quetzal. En dat is zo'n Achterzee-woord, of dat ligt daar. Maar joh, ik zie zoveel beetjes. Dat heb ik geleerd van de Polar Express. Alles van animatiefilms of films gewoon. Er is een scène in waar die chocolade drinken en dan zegt een van die kleine dan van, o, wist je dat Azteken vroeger chocolademelk dronken en die deden rode pepers? Ja. En dat is altijd bijgebleven. Mooi dat dat was teruggekomen. Alexander, heb jij iets van een gok? Je hebt er juist ook nog iets gezegd. Van die kalender? Ja, nog iets. Dat je ook kunt eten. Kvs. Nee, popcorn. Popcorn! Oh, dan wil ik wel weten waarom. Ja, dat zal wel. Een hoe zelfs? We zullen het inderdaad over een paar dingen hebben. De culturen waren inderdaad hoog ontwikkeld en deden belangrijke uitvindingen eerder of tegelijk met de rest van de wereld. Soms gebeurde dat gewoon ook tegelijk. Zowel de Maya's als de Azteken hadden een geavanceerde kalender die beter was dan de Europese. Dus beter dan die van ons. Maar hoe kan een kalender beter zijn dan een ander? In die ene tijd, hè. Dan zal die van ons misschien nog niet zo... Wij rekenen in ongeveer dagen. Het is donker, dus een dag is ongeveer... De Azteken hadden twee kalenders. De gewone deelde het jaar in 365 dagen. Dat is wat wij nu ook gebruiken. Maar wel verdeeld over 18 maanden van 20 dagen. Ik denk dat het een strafje heeft, dat je op die 165 dagen is… Met de aardsrotatie en… Inderdaad, zo hebben ze dat vastgesteld. Maar nog iets straffer, er is blijkbaar een conspiracy… Ik wou daar misschien onderwerpen over doen, maar het is te weinig, dus ik ga het gewoon nu zeggen, hoe weinig ik er ook van weet, dat er in de middeleeuwen Onze kalender, door een paar heren, is aangepast. Waardoor wij nu eigenlijk in het jaar 1700 zouden leven. Omdat er eeuwen zijn bijgeteld door die middeleeuwse heren. Die verplichten iedereen in bepaalde dingen en dat heeft zo hard uitgespreid, blijkbaar, dat dat nu het geval nog zou zijn. Maar hoe kan dat dan? Ja, ik weet er eens fijn niet van. Ik zag dat en ik dacht van... Ja... Je ziet hem over een auto, denk je? Het deed me gewoon nadenken van, dat boeit niet. Want als dat zo is, oké, who gives a fuck. Ergens is dat ook wel zoiets van, dat is iets wat we toch nooit zeker kunnen weten wanneer ze zijn beginnen te tellen. Onze kalender is eigenlijk van de start van de geboorte van Christus. We hebben ook al geen vaste feiten. Maar eigenlijk is dat super crazy. Heel veel mensen zijn ook niet echt mega gelovig, maar eigenlijk hetgeen waar dagelijks het meeste naar wordt gekeken, het datum en de tijd, is gebaseerd op het geloof. Tijd. Maar eerder de ideeën rond dagen en de tijd ook. Tijd niet echt, want die hangt vast aan de zon. Ja, maar dat is wel voor de dag dat die inkomt. Dat is licht en donker. Dat is van altijd geweest. Het gaat ook gewoon van één tot zoveel. Er heeft wel iemand beslist. Dag, bam. Maand voorbij, bam. Ik weet het niet. Is het niet altijd in zo'n rare kalender minder dan 24 uur? Daar ga je nu niet over. Kan dat? Je kunt toch niet minder hebben? Op een gegeven moment komt het toch uit dat je een dag start in het midden van een dag. Je moet toch 24 uur hebben, want anders... Er zijn landen waar het nooit donker wordt. Ik dacht niet dat je zo lang over kalenders ging doorgaan, dus ik heb me er niet in verdiept. Wil je nog één ding zeggen over kalenders? Je moet altijd een zijspoortje maken over eender welk ding. Je hebt ook verschillende soorten kalenders, zoals de Borinne-kalender. Dat was gewoon Borinne. Een beetje met schattige katjes of zo. Ik denk dat dat niet heel gelovig is, maar... Yorrick heeft er niet eens een kamer hangen van katjes. Dat zijn andere poesjes. Wat zeg je? Ik weet niet veel, een of ander geloof of zo. Scheurkalender, met mopjes. Wat voor feitjes? Van de bijenkomst. Wat blijft er in je kalender, Marc? Amai, dat zou best zijn. Met weten van onze aflevering. Van Lieve Scherne. Echt? Noordland? Ja, die hebben een kalender. Cool. Dan moeten wij het al niet meer doen, want dan is er al één. We plakken onze handen erover. Leer. Dus die hadden twee kalenders. De tweede kalender was een religieuze kalender van 260 dagen, verdeeld over 20 maanden. Ik weet ook niet hoe dat werkt. Ja, dat is echt heel vaag. Ze hebben het. Wees er blij mee. Alle drie de beschavingen deden grote ontdekkingen op het gebied van hygiëne en gezondheid. Vooral de Maya's waren heel ver qua geneeskunde. Ze hechten bijvoorbeeld wonden met behulp van mensenhaar en maakten tandbeen- en armprothesen. In 8-900... Van hout? Dat weet ik niet. Waarschijnlijk. Of van goud. Of bot of zo, misschien. Ja, maar inderdaad misschien... Misschien had hij dan ook wel al een soort van gips of zo kunnen maken. Een soort van... Ja, mumificeren is oké, dat is ook wel. Bij operaties gebruikten ze ook lokale planten ter verdoving, dezelfde die ook als drugs werden toegepast bij religieuze ceremonieën. Ja, die religieuze ceremonie, daar wil ik meer over weten. Want dat is, denk ik, ook fucked up. Ja, dat komt nog. Ook de Incas waren heel sterk op geneeskundig gebied. Ze voerden complexe hersenoperaties uit die de patiënt meestal overleefden. Amai. Wel zot, hoor. Ik vind het helemaal zot. Een hersenoperatie, dat moet al door de schedelbotten, hè. Door de schedel, ja. Tussen je neus, hè. Ja, ja. Le bottom, hè. Amai, dat is eigenlijk ook een hersenoperatie. Ze hadden blijkbaar zelfs schedels teruggevonden, zodat ze inderdaad konden zien dat het opengemaakt was. Ze wisten wel dat Adin het overleefde, dus dat de slagingkans redelijk was. Die wisten ook dat het dichtgroeide, of dat het kon. Er waren toen ook geen oenen, die hadden gewoon andere hulpmiddelen. In de middeleeuwen waren we Mongolen. Wij waren mogolen in de middeleeuwen, dat kun je niet geloven. Wij waren niet mogolen, maar we hadden nog niet het materiaal dat we nu hebben. In de middeleeuwen hebben we echt wel een achterstand gekregen. De gemiddelde mens in de middeleeuwen in Europa was... Gatachterlijk. Dat wilde jij echt niet. Had jij dat van de middeleeuwen naar hier geflitst? Dat kwam eraan. Is dat woke? Mogen wij shit zeggen over de mensen van de middeleeuwen? Nee, eigenlijk niet. Waarom mag dat niet? We mogen Mongolen eigenlijk niet zeggen. Ik heb dat wel gezegd. Ik bedoel, voor mensen die zich dan aangesproken voelen, waardoor je weet dat dat is als een mopje. Ik vind dat echt niet oké. Nee, dat was niet oké. Onze excuses. Nee, we hebben het wel door. Yorrick, uw excuses. Stéphane en ik hebben daar niks mee te maken. Stéphane en Yorrick zijn excuses. Ik heb daar niks mee te maken. Dat is niet oké. Distanceer je maar van deze podcast als je wilt. Ga maar weg dan. Daar is de deur, daar is de deur. Daar is ook een groepje podcasters. Hey, hallo. Hey, dag lieve scherren. Hey, de volksjournalisten. De STK vonden waarschijnlijk kaalgoem ook uit, in de vorm van de sapodilla-boom. Sapodilla de pietjes. Op die manier maken ze ook hun tenden schoon. Sorry, dat was zo... Je bent er sowieso opgekomen toen je dat schreef. Nee, echt nu pas. Ik dacht, ik kan dat wel bij jullie doen. Sapodilla, de pitjes. Een bommas uithalen. Dus de Mayas hebben ook nog het gezamenlijk rechtsstelsel uitgevonden. De Mayas hadden ook een juridisch systeem met rechters die het nadruk ook echt legden op rechtvaardigheid. Dat is niet zo unaniem. Ja, maar dat is ook wel serieuze vooruitgang. Ja, echt wel. Het getal nul. onderzoekers denken dat de Maya's in berekening met het getal 0 gebruikten. Ze deden de vondst onafhankelijk van de Indiërs aan wie de ontdekking gewoonlijk wordt toegeschreven. Dus wat ook tegelijk uitgevonden is. Oké, ja. Omdat 0 eigenlijk niet echt zo'n getal hoeft te zijn. Ja. Dat zal misschien ook conceptueel voor hen nog niet bestaan. Ja, cool. Misschien ook wel crazy. Gevulkaniseerd rubber. Honderden jaren voor Charles Goodyear het huidige gevulkaniseerde rubber uitvond, gebruikte de Maya's een vergelijkbare technologie. Oh my god, Goodyear. Van de banden. Allee. Ja, van de banden. Echt waar. Kort applaus voor Yorrick. Mooi. De Azteken. Warme chocola. Yorrick had het gekoald. De Azteken wonnen cacao uit. Ecobonen. Die ze vermengend water gebruikten bij religieuze ceremonieën. Die hadden die ook pittig gemaakt. Dat had ik ook ergens anders gelezen, dus dat klopt wel. Ook weer die Kaugum hadden ze ook. Die waren ook dol op popcorn, dus dat ze op een open vuur bereiden. De snack werd ook aan de goot geofferd. Popcorn. Hoe offert je een snack aan de gewone? In de vulkaan gooien. In een vulkaan. Dat is ook zoveel dingen. In een vulkaan. Ze gooien dat er gewoon of ze gooien dat in een... Allee, kom eens binnengaan toe, maar... Ze hadden een watergod dat ze vereerden en dan gooiden ze die shit in een cenote, een waterput. Oké, ja. Zo kan dat ook. Mensen en shit. Dat kan nog. Dan de Incas, als laatste. Die hadden de post, ik zou zeggen, uitgevonden. Ze hadden koeriers die dat goederen en informatie naar stationnetjes, poststations, brachten. En die dan langs het uitgebreide wegennetwerk dat ze al hadden, verspreiden. What the fuck? Dat is echt wel ver gezocht. Wel crazy. De post. En dan hadden die eigenlijk een soort van voertuigen ook. Dat zal voornamelijk met paarden zijn geweest. Ze hadden die paarden beget, ja. Ja, ja. Wel niet veel. Misschien lama's en dingen. Paarden misschien niet zo, want als we even kort over hun leger kijken, die hadden eigenlijk allemaal geen enkel paarden in hun leger. Allemaal voetvolk, ja. Maar eerst lama's, ezels... Je hebt meer voor bergen en zo, maar de inkasten zaten echt in het Andes gebergd, er ook echt in serieus gebergd. Je had meer met een lama of een ezel, denk ik. Gevriesdroogd eten van de Inca's. Dus in de koude Andes lieten de Inca's de patatten bevriezen. Andes, dat kennen we. Daar is nog meer voor bevroren gevriesdroogd eten. Bevroren schnijks. Paul Beck, onze vlucht over de... Met onze kanipalen van de Andes-aflevering. De koeien. Ze lieten dat bevriezen om de volgende ochtend het vocht eruit te stampen. Op die manier blijven de aardappelen heel lang goed. Gevriesd en gedroogd? Gevriesdroogd. Super. Super! En dan hersenoperaties, de incas deden dat ook inderdaad, dat ze tumoren zelfs konden verwijderen met een hoogslaan hersenoperatie. Dat vind ik echt tot. Ik vraag me dan ook zo'n ding bij hygiëne enzo. Want dat is toch wel heel belangrijk, hygiëne bij een operatie. Hoe ze dat dan hadden kunnen garanderen of was dat gewoon niet en waren die mensen gewoon sterker in hun... Ze hadden al kennis van helende planten en zo. Misschien ook ontsmettende planten die dat verbranden. Op die moment... Wij weten dat je iets kunt ontsmetten doordat wij weten dat die bacteriën doodgaan, maar op die moment... Met culturen die wij kunnen zien... Op die moment wisten ze niet wat bacteriën zijn. Ze zullen een idee hebben dat er iets bestaat, maar niet dat het doodgaat als je het ontsmet. Dat kunnen ze niet weten, want je ziet dat niet. Ik ken het concept van bacteriën niet. Dus ja, die zullen dat misschien wel propermaken, maar ze zien dat die... Passen, ja. Of in stromend water of bergwater. Misschien een vuur ook. Vuur ook, ja. Of branden. Maar dat moeten ze ook al weten. Wat doet dat? Je weet wel dat je je mist met modder of bloed. Je moet er niet in staan. Waren er cleans? Misschien dat ze zoiets hadden van vuur maakt schoon ook. Ik ga mijn huis kiezen. In de fik. In de fik. Ja, hoe kunnen we dat proberen? Very clean. Haha! Zo doe Jörg dat. Ja, oké. Dat was dom. Maar ja, ze zullen toch wel ergens... Dat kan toch niet anders? Want dat is toch een van de meest erge... Infecties is toch echt zo'n makkelijke doodsomzaak. Ja. We zien ook weer trial and error. We hebben dat honderd keer gedaan met een rustig mes. Dat ging niet goed. We hebben dat tien keer gedaan met een provermes. Ik denk ook dat de mensen toen iets beter tegen... Andere dingen konden dat nu? Wel, die gingen allemaal dood op 40 of zo. Ze leefden niet langer. Die hadden geen hygiëne, dus die haalden ook wat gewoon. Het is net als als je in Marrakesh over de markt gaat en je koopt een stuk ongekoeld vlees. Wij zouden daar doodziek van zijn, maar de mensen die daar wonen worden daar niet ziek van. Slaap. Immunsysteem. Wij Europeanen zijn slap. Zeker, Alexander. We zijn de hoesten. Zo slap. Al maanden ziek. Ik word hier wel opgegeten door de beesten. Ja, de muggen zijn ons aan het aanvallen vandaag. We blijven zitten. We blijven hier in jullie toren bijten. We blijven knallen. Speciaal voor jullie. Zo zijn wij. Echte knallers. Hoe zagen de Maya's eruit? En er zijn geen gaten in je hoofd, in je kaken, in je neus? Nee. Of er zijn geen ringen in je nek? Er is wel zo'n film van Mel Gibson... Hoe noemt hij dat weer? Apocalypse. Apocalypse, ja. Niet Apocalypse Now, maar Apocalypse. Dat gaat wel over de incas, denk ik. Maar wel heel gedramatiseerd, natuurlijk. Met grote lellen en cirkels in hun oren. En vol geschilderd. Zo wat je tatoeëert zelfs. En die lippen? Nee. Wie zijn dat dan? Afrikanen. Ja, met die schijven. Nee, dat is Afrika. Vooral daar. Maar de Maya's gingen ook wel drastisch te werk om zichzelf te verfraaien. Zo was de mode om je tanden bij te veilen en dan in te leggen met edelstenen. De kant dat je ziet, daar zitten steentjes in. Edelstenen. Zo een gatje maken en een edelsteen erin. Dat doen mensen ook, hè. Ja, maar hoe de fuck doe je dat dan? Ze lijmen dat er nu in, hè. Zullen ze dat daar misschien ook gelijmd hebben? Lijmen. Ja, maar ook een plaatsje maken. Dat was een heel precies gatje dat er mooi in past. Zot. Misschien, weet ik niet. Maar ze wisten daarbij ook het binnenste van de tent te vermijden. De zenuw. Onze. Ja, ook. Dat moet ook wel weten. Zure vibes. Het zachte hoofdje van baby's werd in een pers van houten platen gezet voor een platter voorhoofd. Dat was daar ook een... Ja, mooi. Een plat voorhoofd was daar de mode. Wat bedoel je met een plat voorhoofd? Dat is het eerste spiegel. Dat is gebold, hè. Dus echt een hoek? Ja, gewoon echt plat. Dat je een hoek hebt met je bovenste stuk? Ja, een beetje een hoek met je kruin. Zo plat mogelijk. Een lego vind je. Nee, een legoventje is ook bol. Van boven is dat plat, maar het is meer het voorhoofd dat plat is. Maar nu is het bol. Hoe raar. Dat was de mode. Ook schele ogen waren populair. Daarom lieten de ouders soms kettingen voor het gezicht van hun baby bungelen om ze scheel te maken. Allee. Je was zo slim en dan doe je zo'n fucking domme dingen. Ja, moden. Wij laten ons bruin worden, dat is mogelijk kanker geven om een andere kleurtint te krijgen. Ik ben ook niet slim, hè. Alexander heeft zijn mobieltje ook te dieten bij zijn kopgang. Dat moet je niet doen. De rand van de stofzuiger is uitgekomen. Ik had een lang hoofd vroeger. Kroeg. Ik ben daar wel twee of drie keer geopereerd geweest. Mocht je niet meeleggen. Ja, dat is wel gevoelig. Dat is niet waar. Natuurlijk. En als laatste, de edelen wilden ook graag een kromme neus en ze probeerden de vorm van hun neus met klei soms te veranderen en te boetseren. Kromme neus. Een beetje een heks, denk ik. Kromme neus, platte kop, scheel. Die moet er wel mooi uitgezien hebben, die Maya's. Dan de Azteken. Wie zich boven zijn stand kleedde, werd streng gestraft. Net als bij de Inka's, waar de Azteken van rijk en armd onderscheiden door de kwaliteit van hun kledij. De edelen droegen vaak katoen, terwijl de kledij van de armeren grover, textiel was. Je kunt wel wat inbeelden. Ik denk dat dat een heel belangrijk punt is. Ik denk dat dat een heel belangrijk punt is. Ik denk dat dat een heel belangrijk punt is. De rijke en de arme inkas hadden vrijwel dezelfde kledij. Vrouwen droegen een lange Yorrick en de mannen meestal een lange, mauwloze tunic. Zwaar een Yorrick, maar zonder mauwen. Ik snap dat, want ik denk dat ik me dat kan inbeelden. Daaroverheen ging dan vaak een mantel of een poncho. Een poncho. Dat beeld je ook wel in. Het klasseverschil was eerder te zien aan de kwaliteit en de decoraties op de stof. En de rijke mensen droegen ook gouden sieraden. De koning van de inkas had elk kledingstuk slechts één keer aan, waarna het werd verbrand. Wat? Fancy. Ik ook, maar gewoon omdat mijn meid niet wil wassen. Dat is echt wel zot. Dat is 365 outfits per jaar. In de fik. En ze zagen van ons milieu... Daar is het gewoon begonnen. Daar is gewoon al die verbrandingsdingen. Misschien moeten ze daar gaan protesteren, niet op de Tour de France. Godverdomme. Motherfuckers. Heel actueel. Wat bouwden ze? Daar hebben we het kort over in het begin. Pyramides. De Maya's hebben... Ik kan ook zo fout uitspreken. Chichen Itza. Chichen Itza. Dat was hetgeen dat ik zocht. Dat is die pyramide. Dat is die pyramide. Dat is deze, jongens. Ik dacht dat dat Azteken waren. Nee, dat is Chichen Itza. Deze goed bewaard gebleven stad was een van de grootste steden van de Mayas, waar ook reizigers en handelaars uit andere rijken hun stempel op hebben gedrukt. Midden in Chichen Itza stond de grote tempelpyramide, die was gewijd aan de gods Kukulkan. De pyramide werd rond 800 na Christus gebouwd, dus ook rond die hoogperiode van de Mayas. Om de tempel heen lag een gebied van ongeveer vijf vierkante kilometer met openbare gebouwen, tempels, sportvelden enzovoort. Sportvelden. Ja, ook wel sportvelden. Dat denk ik zo aan zo'n tennisveld. Of een padelveldje. Een padelveld. Ancient Padel. Daaromheen stonden kleinere woonhuizen en andere gebouwen. De Azteken hadden een templo mayor. Deze is eigenlijk hoe het vroeger was. Ik heb die foto gezien, ik wilde het niet laten zien. We zien in grijze ook een soort piramide. Ze noemen het een dubbel piramide, omdat er twee trappen zijn. Altijd wel veel trappen. Veel trappen. Het dubbele tempel was 180 meter hoog en 60 meter hoog. Het was ook het centrum van de religie in Tenochtitlán, de Mexicaanse stad. Maar nu zijn die foto's echt stenen. Je ziet er niets meer van. En dat dat allemaal weg is en dat sommige dingen echt blijven staan. De Maya zijn dan volledig nog intact en dat is volledig weg. Ja, dat is ook wel zo'n in de drukke stad. Ja, dat wordt snel platgegooid voor een park of een bibliotheek of een appartementsgebouw. Ja, of wat vaak werd gedaan is dat die stenen... Gewoon gestolen werden voor hun eigen huis te bouwen of een kerk te bouwen. Of een winkelcentrum. Dat werd echt gedaan. Ja, winkelcentrum, dat misschien ook niet, maar in de oudheid ook. Dat werd gewoon gebruikt, dan is het wel. Fok dat. Wij als ambtenaren zijnde, ik dacht ik moet dat wel in contrast zetten. Deze was 60 meter hoog. Hoe hoog is onze kathedraal, jongens? Kan het hoger zijn dan onze kathedraal? Bestaat dat? Ik dacht van niet. Ik weet dat Boerentoren 100 meter hoog is. Is die hoger of lager? Iets hoger dan de kathedraal. Een kathedraal van zo'n... 80 meter of zo. Nee, echt een 18,5 of zo. Hoe specifiek zit jij? Een 18,5, bro. Ik denk 80 meter, de kathedraal. Onze kathedraal is maar liefst 123 meter hoog. Oké, dan is Boerentoren... 1, 2, 3. Veel hoger. Vanaf nu onthouden, 1, 2, 3 meter hoog. De Templo Majora is maar 60, dat is de helft. Het baby-tempel. Dat is niet baby, maar... Ik zet het wel in perspectief. Inderdaad. Het leek groter op je foto. Zij komt als hoog ongeveer als de kathedraal waaruit de toren begint. Ja, dat kan. Op een helft of iets. Dat is nog groot, maar dat is ook niet veel te zeggen. Het ziet er groter uit op de foto. Want de piramides zijn wel redelijk. Dat is wel wat kleppers. Hier offerden ze mensen aan de oorlogsgod... Nu komt het. Huitzilopopochtli. Huitzilopopochtli. In de regengod Tlaloc. Tlaloc. Een offer werd via de... Een offer werd via de 114 traptreden omhooggedragen, dan werd het hart eruit gesneden en werd het lijk van de trap gegooid. Sorry, je wordt een gala, maar ik zie echt zo een schlinkie aan de trap. Dat is wel echt harteloos, Yorrick. Sorry. Het is hard als eruit. Elk jaar werden er zo'n 700 mensen gehoord. Dat is veel. Dat is geen goed asteekje. Als het niet aan Maarten is, moeten wij die mop in de val houden. Iemand moet dat hier... En aan de Inca's hadden we het ook al over gehad. Machu Picchu. Daar hebben we ook een foto van, voor de boys. Ik weet niet waarom, maar dat spreekt mij niet aan. Nee, ik vind dat keigraaf. Ik vind het cool dat dat op een berg ligt. Dat is een mooie omgeving, maar dat is ook heel zot, omdat dat zo super... Ik zal het er direct over doen. Vertel. Heel afgelegenis. Vertel. Hoog in het Andesgebergte bouwden de Inka's een stad voor de koning, diensthof en de hoogstaande Inka's. De stad werd al voor de val van het Inka-rijk verlaten, maar lag zo afgelegen dat hij pas honderden jaren later werd ontdekt. Dus die was echt superremote, ook heel hoog gebouwd. Honderden jaren. Machu Picchu was tegen een berggelling gebouwd op door mensen gemaakte terrassen, die het metselwerk dan ondersteunden. De vele stenen voor de bouw van de stad en de zonnetempel werden met hulp van lama's via smalle paden bijna 2500 meter omhoog gedaan. Hoe lang zit je daar aan bezig? In die omstandigheden te werken, want dat is sowieso minder zuurstof. Je moet toch echt... Ja, inderdaad. Je ligt in je kop heel de tijd. Dat is hoog. Die zijn er op getraind, natuurlijk. Ja, die zijn er wel gewone. Je bent zo van die coca-blaren. Ik ben al moe als ik iets met een trap op moet dragen. Doe dat maar eens. Dat is nog weleens. Is dat een lama? Ik wil ook een lama om hier een trap op te gaan. Ik zie dat nog voor mij. Ik zou met een lama naar boven willen. Sowieso. Ook zo'n pontje. Lama's vind ik zalige beesten. Die zijn cool. Hoe is dat, de samenleving in elkaar? De samenleving? De samenleving in elkaar? De Mayas? Nee, dat kan niet blijven worden. In zichzelf zelden door de Inka's hadden de Azteken van de Mayas niet één gemeenschappelijke koning. Uw reik bestond uit een reeks min of meer zelfstandige steden die elk hun eigen koning hadden. En hij werd dan centraal bestuurd. Zo'n lords eigenlijk. Ja, meer zo'n systeem. Lords over het stukje landgoed. En was er geen enkele gemeenschappelijke woning? Nee, geen enkele gemeenschappelijke woning. Dat is wel cool eigenlijk, dat die dan toch allemaal samen regeerden en het konden waarmaken. Van tijd tot tijd werd een stad echter zo machtig dat de koning ervan de baas werd over andere steden. Van de koningen naar beneden was de maatschappij trapsgewijs ingedeeld in sociale lagen van geestelijken, handelaren, boeren en slaven. Dat is een beetje zoals bij ons geweest is. Een van de eerste ontdekkingsreizigers in het gebied, de Spaanse schrijver Gonzalo de Oviedo y Valles, meldde in 1526 dat cacoubonen ook een algemeen betaalmiddel waren. Dat heb ik al gehoord. Betalen met chocolade. Ja, dat is geen chocolade. Hoeveel boontjes moest je betalen om een konijn te kopen? Dat is moeilijk. Vijf. Amai, fuck, ik wou net hetzelfde. Vijf. Ik zeg ook gewoon vijf. Tien. Een meisje met een prostituee. Vijf is vijf is tien. Oh ja, oké. Vijfentwintig. Vijftien. Ook tien. Konijn en hoer? Ik zou het wel weten dan. Een konijn. Geef mij maar een konijn. Mijn knieken. En voor een slaaf? Vijf. 25? Nee, 100. Slaven waar wel. Slaven in de voorlijfde. Dat zijn 10 keer konijnen. Zou je konijnen kopen en als die dan poepen, dan heb je geen geld meer. Dan heb je er veel en dan kun je die verkopen voor heel veel bonen. Dan kun je eerst naar de hoeren. Ik wou slaaf zeggen. Ik wou zeggen dat je daarmee slaaf kunt komen. Maar je kunt ook heel veel naar de hoeren gaan. Het is waaruit de prioriteit ligt. Dat zegt veel. De Azteken hadden een koning, maar die hadden geen regering daaronder, dus die was eigenlijk meer dictatoriaal. Het rijk was ook in korte tijd enorm gegroeid en de makkelijkste manier om het te organiseren was de veroverde staten zichzelf te laten besturen als vazalstaten. Heb je daar al van gehoord, van vazalstaten? Nee. Ja, het woord wel, maar ik weet niet wat het wil zeggen. Ik heb het opgezocht en het in mijn eigen woorden vertaald. Staten die eigenlijk de bitch zijn van een andere stad. De bitch. Ja. Die moeten betalen. Ze moesten belastingen betalen en in tijden van oorlog ook soldaten leveren. Ah ja, oké. Het systeem functioneerde zolang de vasalstaten geen allianties met elkaar sloten. Belasting werd dan ook betaald in kakkewebonen en zeldzame veren. Ik vond het ook goeie shit. Zot eigenlijk, want er was niet echt geld. Nog niet, hè. Nog wel ruilhandel, hè. Ja. Wel cool. Een hoop kakaobonen. Maar dat is wel het begin van een valuta, eigenlijk. Ja, eigenlijk wel. Als je nu weet dat die kakaobonen gebruikt worden voor die fucking M&M's. Steken zou je zich omdraaien. Een pure cacaoboon. Zou dat duur zijn? Ik weet het niet. Dat kost wel wat cacao. In een winkel? Ik weet het niet. Dat gaat geen 20 euro kosten, maar... Maar dat heeft al een grote... Ongeprocesseerde cacao. Maar het is ook wel een reepje chocolade. Goeie chocolade is ook vrij duur. Ja, met een goeie percentage cacao is ook niet goed. Dat is ook omdat het niet zo mega easy is. Komt veel behandelingen bij. Ik ken het eigenlijk niet. Interessant wel. Black gold. Bij de Incas hadden... Ik zal het gewoon even lezen. Een chunga-kamayok was verantwoordelijk voor tien gezinnen. Een pachaca-kamayok was de baas over tien chungas. Die had dan over tien gezinnen gehad. En dan de huaranga-kamayok reageerde over tien pachaca-kamayoks. Dat gaat altijd voor tien zwaaien. Met de Romeinse leger was dat ook zo, met centurions. Dat was ook altijd zo voor honderd. En zo ging het systeem verder met de koning als hoogste verantwoordelijke. Hij heerste over alle Inca-gezinnen. Wat was dat? Allemaal andere systemen. Dat is toch wel straf, hè? Dat is zot, ja. Ze waren op gelijkkaardige of verschillende manieren, maar dat was dan toch helemaal anders. Hoe voerden ze oorlog? Van die dart. Nee, daar heb ik niets van gevonden. Maar inderdaad, in Apocalypse wordt dat ook zo. Daar ben ik niet tegengekomen. Blowdart, blaaspijltjes. We zullen zien. De Incas, Aztecs en Mayas beschikten geen van drie over een kavalerie. Dat hebben we al gezegd. Dus altijd de voet. Daarnaast waren ze volledig afhankelijk van hun generaal. Als hij sneuvelde, sloeg hij de rest van de krijgers op de vlucht. Easy. Easy. GG. GG. Daar maakten de Spanjaarden ook gebruik van door hun rad doelgerichte generaals aan te vallen. My god. We spreken nog iets kort over de Spanjaarden. Bitches. Spanish bitches. Spanish inquisition. Spanish inquisition. Met name de Azteken doodden hun vijanden bij voorkeur niet. Geen idee waarom. Om te offeren? Ja. Of als slaaf. Maar dat moest je zelf niet doen. Want offeren gebeurde vaak. Een aanval begon altijd met een regen van pijlen, speren en stenen. Dat geldt voor alle drie de volkeren. Een derde van het leger viel het front aan. Een ander derde probeerde een onttrekkende beweging in de flank te nemen. In de derde was reserve. Ze werd achtergehouden. Echt? Oh, amai. Ze viel het liefst aan in moerasgebied, bos of een ander terrein dat lastig was voor de Spaanse paarden. Dat is het voordeel, denk ik. dan wat geloofden ze? Ze hadden goden voor zon, vuur, water en oorlog. Dat bestuurde het leven van al die drie culturen. Een beetje gelijkaardig ook. Alleen die andere namen over die goden. De hogere goden waren bloedtorstig en eisten veel mensenlevens. De goden van de Azteken, Inka's en Maya's waren ook verbonden met natuurverschijnselen zoals regen en vuur. De volkeren geloofden dat koningen en goden met elkaar konden praten en de Inca's dachten ook dat hun koning rechtstreeks afstamde van de goden. Dat is een beetje zoals in Engeland. De koning is nog altijd de afgezand van de god. De eerste ding in de hoofd van de kerk is die nog altijd. Dat is bij ons in Engeland. Dat is inderdaad iets dat vaak is. Ze geloofden ook in de hulp van hun overleden voorouders en daarom begroeven ze hun doden niet altijd. Ze namen ze graag ook dode, gebalsemde Inca-koningen mee naar de slag. Ja, maar is dat niet... In Mexico is dat toch nog altijd zo, day of the dead. Ja, dat is daar ook nog altijd een dingetje. Doden nog opgraven of zo iets, of ze mee aan tafel zetten. Ja, klopt. Dat is echt... Dat is er wel meer in de cultuur. Dat zal inderdaad een overblijfsel zijn van de Maya-cultuur. De Mayas en de Azteken geloofden ook in een leven na de dood. Bij de Azteken bestond het uit verschillende rijken die leven na de dood hadden, afhankelijk van hoe je had geleefd. Stierven een man in de strijd, dan ging hij direct naar een belangrijk dodenrijk voor krijgers. Ook vrouwen die in het kraambeet waren gestorven, kwamen daar terecht, omdat het ook een eervolle dood was. Dat is mooi. Zoals je kan zien. Alledrie de culturen bouwden grote tempels en offerden dieren en mensen. Dat betel ik eens overal. Vooral de Azteken waren berucht om hun mensenoffers, waarbij priesters het hart uit nog levende offers sneden, de huid vilden en die droegen ook als een kleed. Zo nasty. Leuk. Als de offers tekortkwamen, organiseerden ze een bloemenoorlog, waarin vrijwilligers met elkaar vochten en de verliezers aan de goden werden geschoten. Leuk. Offers aan de vuurgods werden levend verbrand, terwijl voor de watergod kindertranen moesten vloeien. Dus kinderoffers. Ook. Oh nee, dat kan ik niet aanzoeken. Goed voor de sfeer. Sfeer weg. Dank je wel, Stephan. Op ons hieraf en onder. Het is goed. Ook de Inka's offerden kinderen en mumificeerden ze. Dat vind ik echt niet... Oh nee. Als een Inka koning stierf, kreeg hij slaven mee in het graf. Een beetje zoals de Egypten. De hoofdgoden. Bij de Maya was dat Idzamna, god van het vuur. Hij schiep de aarde, de kalenders en de schrijftal. Koekelgang? Koekelgang. Koekelgang. De koekelgang. De boodschapper tussen de koning en de goden, de gevederde slangengod, lijkt op Quetzalcoatl van de Azteken. Daar heb ik al iets van gehoord. Zo die slangengod. Dan Chak, de god van de regen en van de bliksem. Met zijn bijl sloeg hij gaten in de wolken, waardoor er storm en onweer ontstonden. Zoals? Thor. Een beetje daarop. Of er zijn chak, die in het begin al kort gezegd hadden, die werden gebracht in die cenotes. Dat zijn zo'n gat in de grond, waar zo'n diepe ondergrondse put in zit. Maar je ziet dat water er ook wel in. Kun je het inbeelden? Half. Misschien om de grime te zetten. Misschien zouden ze het ook eens googlen. Schinotte. Oh ja, kozen is hier zo op de gram, denk ik ook vaak. op de gram. Ah ja, oké. Er is een grot, maar dan met water gevuld. Meestal midden in de jungle of in een gat met water. Dat werd ook als heilig beschouwd en daar werden veel... Dat zou ik niet in durven springen. Ik krijg al schrik als ik er aan denk. De Sagrada Cenote, de heilige cenote, lag zo vol met offers, waaronder meer dan honderd mensen, dat daar in een vijf meter dikke laag in Maya blauw te zien was op de wanden van die grot. Dat was omdat de offers werden altijd versierd in de kleur Maya blauw. Dat is om een condensum te maken, dat blauw. Die werden altijd in die kleur versierd om te offeren. Dat was dan gewoon een laag van vijf meter van Maya blauw. Van mensen die dat wilden laden. Oh my god. Vijf meter, dat is veel. Zeker als die plat liggen. Ja. Zot, hè? De Azteken hadden de oorlogs- en zonnegod. Ik vind het zalig dat je blijft proberen. Quetzalcoatl. Maar er zijn ook veel medeklinkers naast elkaar. God van de wind, wijsheid en creativiteit werd afgebeeld als een gevederde slang. En dan lalok, ook weer van regen en water. Ze hadden veel welzijn. En Inkas hadden ook de Inti, Mamakwila en Pachamama. Die hadden meer een vrouwelijk thema. Ook niet slecht. Dat is vrouwelijke goden. Hoe waren de rollen verdeeld? Dus de drie volken kinderen, een traditionele rolverdeling tussen mannen en vrouwen. Vrouwen maken het huis schoon en kookten, de mannen werkten op het land en moesten ook als soldaat of bouwvakker opdraven. Zowel bij de Azteken als bij de Mayas werden jongens als meisjes opgevoed, indien er in een gezin veel zonen geboren werden. Wacht, dus... Huh? Wij hebben gezien van vier jongens... Een helft ervan. Yorrick, jij bent dan een meisje nu. Jij moet dan kuisen, want er zijn er niet genoeg om te kuisen en te koken. Oké, ik snap het wel, maar toch hilarisch hoe jij dat ook vertelt. Als ik dan zo laatste ben, moet je dan... Fuck. Je moet een meisje worden. Ja, kijk. Er zitten veel mensen voor. Nu is dat ook een keuze. Hij kon ook aan een tempel worden geschonken, dus de jongen had een meisje gemaakt. Waar wij ook op feestdagen ceremoniële seks moesten hebben met priesters. Dat was toen al. Dat was toen al, ja. Kijk. Priesters, hè. Te lang geduurd wel. Te lang geduurd. Ik zou het ook eens over moeten nemen. We gaan niet te continu zijn. Zowel vrouwen als mannen die niet gelukkig waren met hun rol als vrouw, hadden wel de mogelijkheid om carrière te maken. Ik denk dat het een heel belangrijk onderwerp is, maar ik denk dat het een heel belangrijk Dat weet ik niet, dat was er al. De Nederlanders misschien ook wel, de Vrijen of de Grieken misschien toch zeker. Daar ga ik het nu niet over. Ook konden ze hendeldrijven of priesteres worden, maar een bestaan als krijger was niet voor de vrouwen. Dat is het enige dat ze niet mochten. Je moet ergens een lijst trekken, mensen. Gewoon. Dat is oké. We zijn een beetje op het einde gekomen, dus we gaan nog even over de val van de beschavingen. De Maya's. Wordt eigenlijk gedacht dat dat... Die bestaan nog altijd, zei jij. Die bestaan nog altijd, maar... Dan zijn ze er niet gevallen. In maatschappij, hoe dat ze was, is dat wel ineen gestort. Echt een punt dat je kunt zeggen... Ja, de opmars en de ontdekkingen en de wetenschap in die steden waren een beetje gedaan. Ja, sowieso door de stijlwacht. Er waren nog kleine stadjes, maar de grote cultuur, zoals het Romeinse Rijk, gingen nog wel Italianen als restant daarvan in die cultuur. Maar het Romeinse Rijk is er niet meer. Die zien dat allemaal toch. De 8e en de 9e eeuw, ook rond hun hoogtepunt, want dat was rond de jaren 600 tot 900, hadden ze gezien dat er in de zuidelijke steden veel minder bouwwerken werden gemaakt, omdat ze daar ook de jaartallen aan gaven op hun monumenten dat ze maakten. Heel dicht op elkaar. Eén was zo'n 798 na Christus. Allee, omgerekend in die telling. Eén 800 na Christus, één 800 en twee. En dan geen tellingen of zo dat er meer bij komen. Het zou gekomen zijn door heel veel bomenkap, omdat ze zo groot en zo breed waren. Omdat ze er met zoveel waren, eigenlijk. waardoor er een verhoging van 3 tot 5 graden Celsius zou zijn gekomen en dan een heel lange droogteperiode zou zijn opgekomen. Ah ja... Die droogteperiode, volgens experts, hebben ze ook uit stalactieten, uit grotten, kunnen zien dat die droogte zelfs 100 jaar heeft geduurd. 100 jaar? Gigantisch langer. Net op hun hoogtepunt. En toen hij in expansie in de route kwam. Maar ja, maar ja, maar ja... Dat is niet goed. Dat is niet goed. Dus ja, later dan nog de Spanjaarden met hun veroveringstochten. De Spanjaarden zijn eigenlijk begonnen in Haiti en in de Dominicaanse Republiek en zijn dan ook naar Cuba bijvoorbeeld en naar Mexico en Latijns-Amerika verder gegaan. Dat zijn allemaal factoren die er aan hebben bijgedragen. Semi is uitgestorven, die zijn altijd blijven bestaan, maar niet op het niveau dat ze vroeger waren. En bij de Azteken en Inkas waren het Spaanse veroveringen, maar dat was eerder in de 16e eeuw, dus later. Dat zijn voornamelijk de Spanjaarden. Ja, komen opzetten en dan zijn die hun rijkswaard verloren, allebei. En leven er daar nog fan of die zijn allemaal… Niet zoals de Maya's, of toch niet echt gevonden, of nog niet anders. Ja. Ja. Ja. Zot. Dan heb ik nog een paar trivia. Trivia time! Trivia's. Dus ze hadden ook jagwerkrijgers. Dat waren mannen gekleed in de huid van een jaguar. Dat die precies zo'n pakje had van een jaguar. Ja, ik had mij in beeld. Dat waren dan de top-elite-krijgers. Je moest daarvoor minstens vier... In vier verschillende veldslagen moest je vier mensen kunnen gevangen nemen. Maar eigenlijk... In 1920 kon je sowieso een jaguarkrijker worden. Zot. Met gevangen nemen was meer waard voor hen dan doden. Zoals gezegd, voor die hoffers. Bounty hunters. En dan kreeg je ook echt een hoge status in de maatschappij. Je bent de man wel. En ze hadden hetzelfde met adelaarkrijkers. Jaguars en adelaars. Dat waren hun mythische dieren die ook kracht gaven. Zot. Ze vochten ook met houten knuppels, bezaaid met obsidiaan-vulkanische glazen bladen. Ja, duidelijk. Dat is een knots, maar dat is meer van die zwarte obsidiaan... Scherven. Scherven, ja. Wel graag ook. Genaamd Macuahuitl. Macuahuitl? Macuahuitl. Ze gebruikten ook speren en atlatels. Adlatels? Jullie mogen aan de luisteraars uitleggen wat dat is. Laat de foto nu zien. Beschrijf dat maar eens. Het lijkt op een mix tussen een kruizenboog en een pijlenboog. Dat was inderdaad... Nee, meer een dingetje. Of een pijl. Je lanceert dat met dat onderstuk. Er ligt precies een pijl erop en je gooit heel hard met dat onderstuk. Die pijl vliegt er los van en lanceert harder dan met een pijl. Gewoon niet met een veer of zo. Je gooit eigenlijk een pijlenboog met de pijl erop. Maar je houdt het onderstuk vast, je kruisboog of zo. Ja, dus je gooit er elke uur een pijl in voordat ze nog een map schiet. Ja, maar dat ding versnelt dat wel, zo gezegd. Dan de laatste Aztekse leider. Cuauhtémoc, of neergedaalde adelaar. Dat is nu ook nog altijd een populaire Mexicaanse naam. Cuauhtémoc. Van die laatste Azteekse leider. Er is ook een voetballer genaamd Blanco Cuauhtemina, dus afgeleid van Cuauhtémoc. Kennen jullie die voetballer, Blanco Cuauhtemina? Die had een signature move, in de jaren 90 of begin 2000. Hij klimte de bal tussen zijn twee benen en maakte een soort sprong over de verdedigers of over de man die de bal wilde afpakken. Een sprongetje maken over het been van de aanvaller. Dat is wel grappig, maar dan ook met een draai of zo, maar dat gewoon tussen zijn benen. Daarna werd dat verbannen, want de bal moest altijd vrij in het spel zijn en mocht niet geklemd worden. Maar dat is wel een tijd een signature move geweest van Blanco Quatemine. Cool. Aan dat laatste anekdootje kom ik van mijn schoonbroer, Jasper. Oh, godverdomme. Die waren gisteren... Nee, Erik, ja. Zondag bij ons. Die zijn daar geweest, natuurlijk. Jasper is een professor in Hispanische en Mexicaanse literatuur. Die heeft eigenlijk jullie opstel geschreven. Geef het maar toe. Nee, maar die heeft ons wel wat uitleg gegeven en nog wel geholpen had kunnen bijleren. Een leuke anekdote, zoals die voetballer. Zondig. Leuk. Tof. Veel bijgeleerd. Je weet wat er is, maar ook weer niet. Ik wist er inderdaad niet genoeg van. Ik wist wel dat die bestonden, maar... Ja, inderdaad. En daarom luisteren jullie naar ons. Je valt toe, luisteraars. Nu weten jullie alles. Nu weten jullie alles. Alles. Alles. Alles. Goeie thema. Keigoed gedaan. Ja. Dat was het weer al. Dat was het weer al. Het zit er weer al op. Och nee. Het is weer voorbijgevlogen. Het uur is gepasseerd. Een uur vol kennis. Ik kan het niet meer halen. Ik ga weer goed gaan dromen. Ik ga weer veel vergeten zijn. Andere shit. Dat is verdrongen, ja. Als je nieuwe info krijgt, dat je andere info eruit duwt. Ik heb dat echt wel. Ik heb dat ook wel. Ik voel dat gebeuren. Ja. Maar, plezant. Zeker! Nieuwe kennis. Dan gaan we verder naar hetgeen we altijd doen op dit moment van de podcast. Het volgende segmentje, als je het zo kunt noemen. De update van Alexander. Alexander? Kan je ooit eens een echte update verwachten? Ja, eigenlijk wel. Zeker. Wij verwachten elke keer een echte update. Mag jij dat zeggen? Ik zou een update geven, dus de volgende aflevering is van mij. Oh ja! En ik ga het hebben over... Hot the dogs. Hot the dogs. Weet je al waarover je het gaat hebben? Het gaat om een teaser. Ik heb twee thema's waar ik mee bezig ben. Allee, waar ik over denk dat ik misschien wat wil doen. Als je een teaser geeft, hang je vast aan één van de twee. Je kunt beter zeggen van niet. Als je nog twijfelt. Ik weet gewoon niet of de beide thema's genoeg dingen hebben Een uur ofzo, om het vol te krijgen. Weet dat Yorrick wel een beetje aan het spekken is? Je moet geen uur volvullen, hé. Wat de fuck? Moet dat wel? Dan is het heel belachelijk. Je moet dat niet altijd zo lang maken, hé. Nee, geen teaser. Ik ga het zo laten. Het gaat goed zijn. Ik heb ook geen teaser voor mijn volgende. Dat is daarna weer, dus... Jij bent juist geweest. We vergeten teasen. Van jou naar mij. Ja. Ja, soms vergeten we. De outro van Yorrick was ook echt een bagger vorige week. Toch slechter en slechter. We gaan dat deze keer goedmaken. Dit was het voor deze week. Bedankt voor het luisteren. Bedankt iedereen voor het luisteren. Ik was Stephan. Ik was Alexander. Je bent een halfvergeten kerel. Het mag korter en bondiger. Je moet altijd oproepen tot actie. Dat komt straks. Ik doe het anders. Oké. Wij pakken die shit. Alles. Wij pakken het anders aan. Op Google of Facebook. Instagram. We krijgen veel meer likes. Google+. Het werkt, Stephan. In één honderd maal. Google+, is dat nog een ding? Nee. Google+. Nee, dat is niet opgedoeld. Twitter. Ik heb ons gevolgd op Twitter. Dat wou ik zeggen, denk ik. Misschien was dat mijn update. Alwel... Nee, dat is van iets anders, denk ik. Maar ik heb ons wel gevolgd op Twitter. Doe jij dan afstand? Ik zal nog eens zien of er iets merkwaardigs gebeurt op Twitter. Ik heb jullie gevolgd. Allee, ons gevolgd. Jullie. Ik heb mezelf gevolgd. Jullie. Dat is niet slecht voor een lange periode. Ik heb melden. We gaan op reis ook allemaal, natuurlijk. Maar we voorzien afleveringen voor jullie die gereleased worden. Ze willen zeker niet zonder ons vallen. Ook als jullie op reis zijn, gaan jullie onze podcast kunnen luisteren. Zodat jullie ons niet moeten missen. Ik wil dat zeggen, de mannen gaan naar Italië. Ik ga speciaal helemaal een dag naar Italië om een podcast op te nemen. Hij komt speciaal af, vliegveldje van Pisa, we komen nu oppikken om een opnametje te doen en dan s'avonds terug op de vlieg, want overnacht is mode niet. Sorry. Dan kan Alexander weer een thema over pizza's doen. Ik heb wel een goeie ding genoemd. Jullie gaan altijd naar Italië en dan nemen jullie Limoncello van de Murinaccio mee. Van de Murinaccio, ja. Ik was gisteren bij mensen thuis op een barbecue en ik heb Limoncello van Gimber gedronken. Is dat goed? Ik heb een fles besteld. Ik ben benieuwd. Wil ik wel eens proeven. Het is niet pikant, het is heel lekker zoet. Je bedoelt gebaseerd op Gimber of met Gimber? Nee, echt Gimber-Cello. Want ik heb... Jij met basilicum ook. Zeg dat maar aan mijn gimmer. Ik heb dat nog liggen, zelfs. Basilicum shallow. Superlekker. Ik heb een flesje besteld, dus als ik hem heb, dan gaan we hem kraken op de podcast. Mensen moeten denken dat we alcoholiekers zijn, met hoeveel drank we gespeeld hebben. Mensen denken dat niet, mensen weten dat. Gewoon een hobby. Het is een hobby. Dagelijkse hobby. Zoals dit, ook een hobby. Goed, bedankt voor het luisteren. Oeh, dat is aan Stephan. Juist. Bedankt voor het luisteren, iedereen. Tot volgende week. Ciao. Rick moet niet wenen nu. Dag. Hij is er niet goed van. Ik vind dat heel raar. Er zit zo iets in mij dat eruit moet nu. Mag ik niet gewoon nog een extra outro doen? Allee, doe nog een outro. Ik ben een was... Yorrick, was ik niet alleen, ik was hier ook mee. Nee, nu wil ik niet meer.