45 - Iedereen opgelicht!
Door Yorrick • 27 februari 2022
Over deze aflevering
Stephan is deze week de held die de boys (en jou!) zal helpen om nooit meer opgelicht te worden door kermiskramers, autoverkopers, mentalisten of supermarkten! Van truken van de foor tot subliminale boodschappen, we worden bij alles en overal beïnvloed...
Inhoud
Deze week duikt de "Wabliefteru? Podcast" diep in de wereld van beïnvloeding en oplichting. Van slimme verkooptrucs tot verborgen boodschappen, Stephan leidt Yorrick, Alexander en Maarten langs diverse manieren waarop we, vaak zonder het te merken, worden gemanipuleerd. Weet jij wie je probeert te overtuigen, en hoe?
Van kermisplezier tot winkelkar
De kermis, een plek van plezier, blijkt een broedplaats voor uitgekiende strategieën. Denk aan de basketbalring die net te klein is, de grijpmachine die pas na veel pogingen genoeg 'grijpkracht' heeft, of de draaiende stang waar niemand een minuut aan kan hangen, hoe sterk je ook bent. Zelfs het vangen van een flosje op de paardenmolen kan getimed zijn om ouders te verleiden meer te spenderen (zeker als er een broertje of zusje meedoet). Prijzen zijn vaak van lage waarde, of erger nog: nep. Er zijn zelfs voorbeelden van oplichters die geld verdienen met het ringwerpen of ballen gooien in een badkuip door vals te spelen met de materialen (lichte ballen, veerkrachtige ringen) of door een truc (zoals bij het "balletje-balletje" spel) waarbij de prijs simpelweg verdwijnt. Deze trucs maken het bijna onmogelijk om eerlijk te winnen.
Niet alleen op de kermis, maar ook in de winkel worden we voortdurend beïnvloed. Neem supermarkten. De geur van versgebakken brood of croissants creëert een huiselijke sfeer en zet aan tot kopen. De indeling is ook slim bedacht: verse groenten en fruit liggen vaak vooraan, waardoor je je al 'gezond' voelt en makkelijker geneigd bent om verderop in de winkel te snoepen van chips of andere minder gezonde producten. Kleinere tegels in duurdere afdelingen (zoals wijn) zorgen ervoor dat je winkelkarretje meer geluid maakt en je onbewust langzamer loopt, waardoor je meer tijd besteedt aan het bekijken van dure producten. Ook de plaatsing van producten op ooghoogte (dure merken) of kinderhoogte (snoep, speelgoed) is bewust gekozen om koopgedrag te sturen. Producten zoals kip worden soms onder de kostprijs verkocht als "lokmiddel" om je de winkel in te krijgen, wetende dat je dan ook andere, winstgevende spullen koopt. En wie kent de 'impulse aankopen' bij de kassa niet? Die kleine, verleidelijke snacks die je snel meeneemt terwijl je wacht.
Ook verkopers kunnen hun toevlucht nemen tot bepaalde trucs. Hoewel veel verkopers eerlijk advies geven, zijn er altijd de "gladde verkopers" die feiten verbloemen of overdrijven, vooral bij grote aankopen zoals een huis of een auto. Denk aan makelaars die vertellen over een "gezellig pleintje" waar uiteindelijk een appartementsgebouw komt, of autoverkopers die het brandstofverbruik van een wagen rooskleuriger voorstellen. Een slimme truc is ook het 'framen' van een korting of inruilprijs om deze gunstiger te laten lijken voor de klant, terwijl het bedrag netto hetzelfde blijft. Het is belangrijk om altijd naar de uiteindelijke prijs te kijken en niet alleen naar het percentage korting dat wordt gegeven.
Onzichtbare beïnvloeding en mentalisme
De meest subtiele vorm van beïnvloeding is misschien wel de subliminale boodschap. Dit zijn signalen die zo snel of onopvallend worden gepresenteerd dat ons bewustzijn ze niet oppikt, maar ons onderbewustzijn wel. Historisch probeerde men in films extra frames toe te voegen met productnamen om consumptie te stimuleren, of verborgen symbolen in tekenfilms te plaatsen. Zelfs een barcode op een Formule 1-wagen van Marlboro, die bij hoge snelheid het Marlboro-logo vormde, was een poging tot onbewuste reclame om reclameverboden te omzeilen. Muziek in winkels, zoals het tempo van de achtergrondmuziek, kan je wandeltempo beïnvloeden en daarmee de tijd die je in de winkel doorbrengt en hoeveel je koopt. Ook de film "The Exorcist" gebruikte flitsen van een dodenmasker om een gevoel van angst te creëren zonder dat de kijker het bewust opmerkte, en in een KFC-advertentie was een dollarbiljet verborgen in de sla van een burger.
Mentalisten, zoals de beroemde Derren Brown, beheersen deze technieken tot in de puntjes. Zij kunnen met behulp van lichaamstaal, psychologische conditionering en onbewuste suggesties mensen beïnvloeden om dingen te denken of te doen die ze normaal niet zouden doen. Ze creëren bijvoorbeeld situaties waarin een proefpersoon zo wordt gemanipuleerd dat deze twijfelt aan zijn eigen geheugen of zelfs gelooft een misdaad te hebben gepleegd. Ook kunnen ze creatieve professionals onbewust sturen naar het produceren van exact hetzelfde idee, puur door subtiele hints in hun omgeving.
Hoewel sommige van deze tactieken ronduit oplichting zijn, is een groot deel ervan slimme psychologie en marketing die inspeelt op menselijk gedrag. Het is de kunst om bewust te zijn van deze invloeden, zodat je zelf de touwtjes in handen houdt over je keuzes.