89 - Echte vampieren in de 19e eeuw
Door Yorrick • 8 januari 2023
Over deze aflevering
We knallen het nieuwe jaar in met de echte vampieren paniek van New England in de 19e eeuw toen vele dorpjes geteisterd werden door mysterieuze sterfgevallen en doden die weer tot leven kwamen!
Inhoud
Duik mee in de geschiedenis naar het 19e-eeuwse New England, waar mysterieuze sterfgevallen en schijnbaar herlevende doden zorgden voor paniek die wij nu kennen als de ‘vampierenpaniek’. Wat de dorpelingen destijds niet wisten, was dat hun angst voortkwam uit de gruwelijke werkelijkheid van een dodelijke ziekte: tuberculose.
In 1990 ontdekten spelende kinderen in Griswold, Connecticut, een reeks ongemarkeerde graven. Eén graf, aangeduid als JB, bleek opmerkelijk: het skelet was onthoofd en de botten waren op een bizarre manier herschikt, alsof het een ‘Jolly Roger’ of piratenvlag voorstelde. Dit bleek een boerenkerkhof te zijn uit het koloniale tijdperk, en de behandeling van JB's lichaam vond jaren na zijn dood plaats. Wat kon de reden zijn voor zo'n gruwelijke herbegrafenis?
De Vampierenpaniek in New England
De ware aard van de ‘vampierenpaniek’ wordt duidelijk aan de hand van het verhaal van de familie Brown in Exeter, Rhode Island. Tussen 1883 en 1892 verloren George Brown en zijn zoon Edwin bijna hun hele familie aan een onverklaarbare ziekte. Eerst stierf zijn vrouw, Mary Brown, gevolgd door hun dochters Mary en Mercy. Toen ook Edwin ziek werd, waren de dorpelingen ervan overtuigd dat één van de overleden familieleden als een vampier ’s nachts uit haar graf kwam om het leven uit de levenden te zuigen.
In maart 1892 groeven de dorpelingen de lichamen van de familie Brown op. Wat ze bij Mercy Brown aantroffen, schokte hen: haar lichaam, slechts twee maanden begraven, leek ongewoon goed bewaard. Haar nagels en haar leken gegroeid en er zat nog steeds bloed in haar hart. Dit leek een bevestiging van hun angst. Als ‘oplossing’ werd Mercy’s hart verwijderd, verbrand op een rots, en de as werd aan de zieke Edwin gegeven als medicijn. Helaas overleed Edwin twee maanden later ook aan dezelfde ziekte.
De wetenschappelijke verklaring voor Mercy’s toestand is minder bovennatuurlijk. Ze was begraven in de wintermaanden, waardoor de bevroren grond haar lichaam conserveerde als in een vriezer. De schijnbare groei van nagels en haar was een illusie: na de dood krimpt de huid, waardoor deze lichaamsdelen langer lijken. Het bloed in haar hart kon het gevolg zijn van interne bloedingen veroorzaakt door de ziekte of processen na de dood, die in de volksmond als bewijs voor vampirisme werden gezien.
Dit soort paniek was niet uniek. Historici hebben tachtig vergelijkbare gevallen in New England gedocumenteerd, bijna allemaal samenvallend met uitbraken van tuberculose (TBC). TBC, toen ook bekend als ‘consumptie’ of de ‘witte pest’, veroorzaakte een langzame wegkwijning, gewichtsverlies en het ophoesten van bloed, wat de angst aanwakkerde dat een familielid de levensenergie van anderen wegnam. De rituelen die werden uitgevoerd varieerden: van het omdraaien van lichamen in hun graf tot het verbranden van harten en het plaatsen van houten staken – de oorsprong van veel van onze moderne vampierenmythen. Zelfs Bram Stoker zou zich door deze verhalen hebben laten inspireren voor zijn roman Dracula.
Tuberculose: De Echte Moordenaar en de Zoektocht naar Genezing
Tuberculose was destijds de grootste moordenaar in Europa en Noord-Amerika. In het begin van de 19e eeuw was de ziekte verantwoordelijk voor één op de vier sterfgevallen in het oosten van de VS. De bacteriële aard van de ziekte was echter nog onbekend, en onhygiënische praktijken droegen bij aan de snelle verspreiding.
De zoektocht naar een geneesmiddel was intens. In 1890 demonstreerde de Duitse wetenschapper Robert Koch zijn ‘wondermiddel’ tegen tuberculose: tuberculine. Het nieuws van een mogelijke genezing leidde tot massale toestroom van patiënten naar Berlijn. Koch beweerde dat tuberculine de ziekteverwekker doodde en de verspreiding kon stoppen, hoewel hij de exacte samenstelling geheim hield. Zelfs schrijver Sir Arthur Conan Doyle, die aanwezig was bij de demonstraties, uitte zijn zorgen, beschreef patiënten als rillend en brandend van de koorts, en waarschuwde dat het middel experimenteel en overhaast was. Hij kreeg gelijk. Tuberculine bleek niet te werken als geneesmiddel; het doodde de geïnfecteerde weefsels, maar stopte de verspreiding van de ziekte niet. Later werd onthuld dat Koch het wilde patenteren en zijn eigen instituut ermee financieren. Koch vluchtte naar Egypte om de publieke verontwaardiging te ontlopen. Tuberculine vond wel een ander nut: het bleek een effectieve test te zijn om TBC te diagnosticeren, door de zwelling die het veroorzaakt bij geïnfecteerde personen.
Het echte vaccin, het BCG-vaccin, werd uiteindelijk in 1908 ontwikkeld door Albert Calmette en Camille Guerin. Zij verzwakten de tuberculosebacterie in een laboratorium totdat deze onschadelijk werd. Hoewel niet effectief tegen alle vormen van TBC, wordt het BCG-vaccin nog steeds in veel landen gebruikt om ernstige vormen van de ziekte, vooral bij kinderen, te helpen voorkomen.
George Brown, die zijn hele familie had verloren aan de ‘vampieren’, stierf in 1909. Hij heeft nog net de ontwikkeling van het vaccin tegen tuberculose meegemaakt, een triomf van de wetenschap over de ziekte die zo lang voor angst en misverstanden had gezorgd.