72 - WAR! What is it good for?
Door Yorrick • 11 september 2022
Over deze aflevering
Na wereld oorlog 2 was er een lange winter aangebroken die er voor gezorgd heeft dat er een man op de maan wandelde in 1969.. Maar wat was dat nu eigenlijk, die Koude Oorlog? Stephan legt het allemaal efkes uit en deelt ook nog een zeer groot persoonlijk geheim dat niemand van ons wist...
Inhoud
In aflevering 72 van de Wabliefteru? Podcast nemen Yorrick, Alexander en Stephan je mee op een boeiende reis door de Koude Oorlog, onder leiding van Stephan. De titel van de aflevering, "WAR! What is it good for?", zet meteen de toon voor een diepgaande verkenning van deze unieke periode. Stephan legt uit waarom deze oorlog 'koud' werd genoemd en deelt zelfs een persoonlijk familiegeheim dat direct verband houdt met deze historische strijd.
Een Wereld in Tweeën Gedeeld
De Koude Oorlog begon na de Tweede Wereldoorlog, toen de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki een einde maakten aan de gevechten, maar een nieuwe spanning introduceerden. George Orwell, de schrijver van 1984, voorspelde al een "Cold War" en bedacht zelfs de term "Big Brother". Al snel ontstonden twee machtsblokken: de kapitalistische Verenigde Staten en het communistische Sovjet-Unie, met elk hun eigen ideeën over de toekomst van de wereld. Dit leidde tot wederzijds wantrouwen en de vorming van invloedssferen.
Op de Conferentie van Jalta in februari 1945 werd Duitsland verdeeld in vier bezettingszones, met Oost-Duitsland en Oost-Berlijn onder Sovjetcontrole en de westelijke delen onder de VS, Groot-Brittannië en Frankrijk. Dit toonde de groeiende scheiding. Stalin breidde zijn communistische invloed uit naar Oost-Europese landen, die satellietstaten werden. Dit zorgde voor een "Red Scare" in het Westen. De VS reageerde met de Truman Doctrine en het Marshallplan, economische hulpprogramma's die de Sovjet-Unie weigerde voor zijn invloedssfeer.
De spanningen leidden tot de oprichting van militaire allianties. De VS en elf andere landen, waaronder Nederland, vormden de NAVO (Noord-Atlantische Verdragsorganisatie). Artikel 5 van het NAVO-verdrag bepaalde dat een aanval op één lid werd beschouwd als een aanval op alle. Als tegenreactie richtte de Sovjet-Unie het Warschaupact op met acht Oost-Europese landen. De vrees voor een direct conflict tussen deze twee giganten werd vermeden door de wapenwedloop, met name de ontwikkeling van nucleaire wapens. Het principe van mutually assured destruction (MAD) betekende dat een aanval door de één zou leiden tot de vernietiging van beide, waardoor een openlijke oorlog werd voorkomen. De Sovjet-Unie testte zelfs de Tsar Bomba in 1961, de krachtigste bom ooit, waarvan de drukgolf drie keer de wereld rondging. Een ander symbool van de scheiding was de Berlijnse Muur, gebouwd in 1961 om de vlucht van Oost-Duitsers naar het Westen te stoppen. Het hoogtepunt van de Koude Oorlog was de Cubacrisis in oktober 1962, toen de wereld het dichtst bij een kernoorlog kwam na de plaatsing van Sovjet-raketten op Cuba. Een laatste-minuut-deal voorkwam het ergste.
Proxyoorlogen en Persoonlijke Verhalen
Hoewel de grootmachten elkaar niet direct aanvielen, vochten ze hun strijd uit via zogenaamde proxyoorlogen in andere landen. Stephan bespreekt drie van deze conflicten:
De Vietnamoorlog (1955-1975): De voormalige Franse kolonie Indochina werd verdeeld, met een communistisch Noord-Vietnam en een keizerrijk Zuid-Vietnam. De VS steunde Zuid-Vietnam uit angst voor een communistische overwinning, en stuurde uiteindelijk honderdduizenden troepen. Ondanks zware middelen zoals napalm en Agent Orange, slaagden de Amerikanen er niet in de oorlog te winnen. Noord-Vietnam nam het Zuiden over en Vietnam is tot op de dag van vandaag communistisch.
De Afghaanse Oorlog (1979-1989): De Sovjet-Unie viel Afghanistan binnen om een pro-communistisch regime te steunen. Islamitische Mujaheddin-groeperingen vochten, gesteund door het Westen, tegen de Sovjet-bezetters. Na tien jaar, waarbij anderhalf miljoen mensen het leven verloren en vijf miljoen Afghanen op de vlucht sloegen, trokken de Sovjettroepen zich terug.
De Koreaanse Oorlog (1950-1953): Ook wel "de vergeten oorlog" genoemd. Na WOII werd Korea verdeeld in een communistisch Noord-Korea en een kapitalistisch Zuid-Korea. Met steun van Stalin en Mao viel Kim Il-sung Zuid-Korea binnen. Het conflict escaleerde snel, met Noord-Korea dat 90% van het land veroverde. Onder druk van de VS stuurden ook Nederland en België militairen om Zuid-Korea te helpen. Het Belgisch-Luxemburgse bataljon, de BUNC, behaalde grote lof voor hun moedige optreden, vooral tijdens de Slag bij Imjin, waar ze met bajonetten tegen Chinese communisten vochten en de geallieerde terugtrekking dekten.
En hier komt Stephans persoonlijke verhaal: zijn eigen opa, Bompa Willy Verstralen, was één van de slechts 3.171 Belgische vrijwilligers die naar Korea trokken. Stephan vertelt dat zijn opa, op 24-jarige leeftijd, vertrok voor dit avontuur. Willy's verhaal is er een van extreme moed en overleving; hij zat eens met een kameraad de hele nacht granaten te gooien om zich te verdedigen tegen een overmacht van vijanden. Van de twintig bekenden die met hem vertrokken, keerden slechts twee terug, waaronder hij. Een stukje persoonlijke geschiedenis dat de impact van de Koude Oorlog op individuen des te duidelijker maakt.
Het daadwerkelijke einde van de Koude Oorlog wordt gesymboliseerd door de val van de Berlijnse Muur op 9 november 1989. Het verzwakte Oost-Duitse bewind kon de druk niet langer weerstaan, en Berlijn werd herenigd na 40 jaar verdeeldheid. Een jaar later, in 1990, werd heel Duitsland weer één staat. De Sovjet-Unie, economisch aan de grond en niet langer in staat om controle uit te oefenen, werd officieel opgeheven op 26 december 1991. Boris Jeltsin riep de Russische Republiek uit en Gorbatsjov werd afgezet. De jarenlange wapenwedloop en de onoverbrugbare technologische achterstand droegen bij aan de val van het communistische systeem in bijna het hele Oostblok, dat de wens uitte om westerse democratieën te worden. Ook de Space Race, een ander facet van de Koude Oorlog, met de maanlanding in 1969 als hoogtepunt, toonde de technologische strijd tussen de twee blokken.
De Koude Oorlog was een periode vol spanning, ideologische conflicten en proxyoorlogen, die onze wereld blijvend heeft gevormd. Stephan heeft met deze aflevering opnieuw bewezen dat geschiedenis verre van koud en saai is, maar vol zit met fascinerende verhalen en lessen voor het heden.