106 - Deze aflevering zal je hypnotiseren
Door Yorrick • 7 mei 2023
Over deze aflevering
Luister goed naar mijn stem... je valt in een diepe diepe slaap... als ik tot drie tel word je wakker en roep je heel luid: IEDEREEN MOET LUISTEREN NAAR DE WABLIEFTERU? PODCAST!
Inhoud
Deze week nam Yorrick ons mee in de fascinerende en soms mysterieuze wereld van hypnose. Wat is het, hoe werkt het, en is het nu echt of slechts een trucje? De mannen van Wabliefteru? gingen op onderzoek uit.
Het onderwerp werd ingeleid met een raadsel: 'Ik kan je laten slapen zonder bed en je wakker maken zonder een geluid. Ik kan je laten denken dat je vliegt, maar zodra ik weg ben, weet je dat het niet klopt. Wat ben ik?' Het antwoord? Hypnose! Terwijl Yorrick en Stephan geïnteresseerd waren, bleek Maarten een gezonde dosis scepsis te hebben. Is het enkel een placebo-effect of schuilt er meer achter?
De geschiedenis en wetenschap achter hypnose
De praktijk van hypnose is niet nieuw; het bestaat al eeuwenlang in verschillende culturen. Denk aan sjamanen in Afrika en Siberië die al transachtige staten gebruikten. In het Westen kreeg het pas echt vorm aan het einde van de 18e eeuw dankzij de Duitse arts Franz Mesmer, die de theorie van 'dierlijk magnetisme' populariseerde. Zijn techniek, 'mesmerisme', geloofde in een onzichtbare vloeistof die door het menselijk lichaam stroomde en beïnvloed kon worden. Later, in de 19e eeuw, werd dit fenomeen omgedoopt tot 'hypnotisme'. Zelfs Sigmund Freud baseerde enkele van zijn vroege analyses op patiënten die met hypnose behandeld werden, hoewel hij er later afstand van nam.
Maar hoe werkt het dan? Ongeveer 10 tot 15% van de bevolking wordt geclassificeerd als 'zeer hypnotiseerbaar' (de 'highs'), wat betekent dat ze extreem goed reageren op suggesties. Een even groot deel is 'laag hypnotiseerbaar' (de 'lows'), en de meerderheid valt in de 'medium' categorie. Opmerkelijk is dat je hypnotiseerbaarheidsniveau levenslang stabiel blijft, zo bleek uit een 25-jarige studie van Stanford University. Mensen die gemakkelijk opgaan in een boek, schrikken bij films of zich in een roes voelen tijdens het autorijden, zijn vaak de 'highs'.
Wetenschappelijke experimenten tonen aan dat hypnose wel degelijk impact heeft op de hersenen. De Strooptest, waarbij je de kleur van een woord moet benoemen als het woord zelf een andere kleur aangeeft, toonde aan dat gehypnotiseerde deelnemers (die te horen kregen dat ze niet konden lezen) sneller de juiste kleur konden identificeren. Hun hersenen interpreteerden de letters als betekenisloze vormen. Ook MRI-scans toonden aan dat bij gehypnotiseerde proefpersonen, waarvan de arm zogezegd verlamd was, de motorische cortex in de hersenen wel activiteit vertoonde bij de poging de arm te bewegen, wat suggereert dat de hersenen een signaal sturen, ook al volgt het lichaam niet. Dit komt door een tijdelijk verminderde activiteit in het hersendeel dat bepaalt wat relevant is, waardoor een intense focus ontstaat en je je kunt loskoppelen van de wereld. Hierdoor kun je het gevoel krijgen niet volledig de baas te zijn over je lichaam, wat het effect van 'stage hypnose' verklaart.
Hypnose: van pijnbestrijding tot juridische valkuilen
Hypnose wordt in de medische wereld al ingezet voor diverse doeleinden. Het meest onderzochte en bewezen gebruik is pijnverlichting zonder medicijnen. Studies tonen aan dat gehypnotiseerde patiënten significant meer pijnverlichting ervaren dan controlegroepen. Dit kan zelfs zo ver gaan dat hypnose als anesthesie kan dienen bij invasieve chirurgie, waarbij patiënten geen behoefte hadden aan aanvullende pijnstillers. Ook bij chronische aandoeningen zoals clusterhoofdpijn, traumaverwerking, stoppen met roken, gewichtsverlies, alcoholverslaving en zelfs versneld leren wordt hypnose gebruikt.
Toch kent hypnose ook zijn controverses. In de jaren '70 en '80 werd het in sommige Amerikaanse staten toegestaan bij wetshandhaving om getuigen te helpen herinneringen op te halen. Een bekend voorbeeld is een buschauffeur die na hypnose de nummerplaat van zijn ontvoerders kon herinneren. Het probleem hierbij is echter dat getuigen de leegtes in hun geheugen onder hypnose vaak invullen met overtuiging, zelfs als dit niet de waarheid is. Dit maakte de herinneringen onbetrouwbaar voor de rechtbank, zoals de zaak van Charles Flores aantoont, die in de dodencel zit mede op basis van een herinnering die na hypnose ontstond en beïnvloed kan zijn door externe factoren. Dit onderstreept de risico's van onverantwoord gebruik.
Hoewel stage hypnose (zoals die op televisie of in shows) vaak spectaculairder lijkt, berust dit vaak op groepsdruk, suggestie, de autoriteit van de hypnotiseur en de bereidheid van deelnemers om mee te spelen en aandacht te krijgen. Dit staat los van de klinische hypnose, die een legitiem therapeutisch hulpmiddel kan zijn. Gelukkig zijn er instanties die de praktijk van hypnose proberen te reguleren door middel van registers en ethische codes, zodat het in vaardige en betrouwbare handen een krachtig instrument kan zijn.