102 - Wie is de grootste Farmaseut?
Door Yorrick • 9 april 2023
Over deze aflevering
Wanpraktijken, fraude, rechtszaken van 3 miljoen! Wat de fok is er gaande in de farmaceutica en waarom moeten wij nog altijd pilletjes in onze poep steken als wij ziek zijn?!
Inhoud
De "Wabliefteru? Podcast" dook deze week diep in de wereld van "Big Pharma", de term voor de grootste farmaceutische bedrijven ter wereld. Alexander nam ons mee achter de schermen van een industrie die medicijnen ontdekt, ontwikkelt, produceert en verkoopt, maar die ook een geschiedenis kent van wanpraktijken en enorme winsten.
De Kosten en Commercie van Geneesmiddelen
De farmaceutische industrie is een complex en kostbaar speelveld. Het ontwikkelen van een nieuw medicijn is geen sinecure: de gemiddelde kosten liggen tussen de 1,3 en 2,5 miljard dollar, gespreid over vaak wel tien jaar aan onderzoek. Slechts 25% van deze onderzoeken wordt succesvol afgerond. Opvallend is dat kleinere en middelgrote biofarmaceutische bedrijven verantwoordelijk zijn voor het merendeel van de nieuwe medicijnprojecten. Grote farmaceutische giganten kopen deze bedrijven of hun patenten vaak op, omdat dit efficiënter is dan zelf de hoge R&D-kosten te dragen.
De wereldwijde farmaceutische markt is gigantisch, met een omzet van maar liefst 1,4 biljoen dollar in 2020. Een deel van de winstgevendheid komt van de verkoop van merk-geneesmiddelen, die vaak beschermd zijn door patenten en duurder zijn dan generieke varianten. De bedrijven richten zich sterk op marketing: van de 100 grootste farmaceutische bedrijven geven er 43 vijf keer zoveel uit aan marketing als aan onderzoek en ontwikkeling, en 27 zelfs tien keer zoveel. Soms gaat dit zelfs zo ver dat "ziektes" worden verzonnen of overdreven om producten te verkopen. Een bekend voorbeeld is Listerine, dat mondwater verkocht tegen "halitosis" (slechte adem), een kwaal waarvoor geen medische behandeling nodig was. Ook het Restless Leg Syndrome werd door een farmaceutisch bedrijf gepromoot als een probleem dat een medicijn vereiste. Dit agressieve marketingmodel is vooral lucratief, waarbij elke dollar die aan reclame wordt uitgegeven, vier keer zoveel omzet oplevert.
Schandalen en de Prijs van Macht
De farmaceutische industrie heeft een lange geschiedenis van fraude, omkoping en schandalen. Denk aan de zaak van de jonge Pia, die een peperduur medicijn nodig had voor een zeldzame spierziekte. Hoewel de productiekosten laag waren, vroeg het bedrijf miljoenen euro's vanwege de eerder gemaakte hoge onderzoekskosten. Dit leidt tot een lastige ethische kwestie: is het accepteren van deze hoge prijzen de enige manier om de ontwikkeling van levensreddende medicijnen te stimuleren, of worden er onterechte woekerwinsten gemaakt?
De podcast belicht verschillende grote rechtszaken:
- Purdue Pharma, de producent van het verslavende pijnstiller Oxycontin, werd geconfronteerd met 3.000 rechtszaken. De familie Sackler, eigenaars van het bedrijf, schikte voor 6 miljard dollar, na beschuldigingen dat ze wisten van de verslavende aard van het middel en dokters bonussen gaven voor het voorschrijven. Deze crisis heeft een half miljoen Amerikanen het leven gekost door verslaving.
- Johnson & Johnson moest 400 miljoen dollar betalen voor het onrechtmatig promoten van het antipsychoticum Risperdal voor niet-goedgekeurde doeleinden, zoals de behandeling van dementiepatiënten.
- Pfizer kreeg een boete van 2,3 miljard dollar voor illegale marketing van diverse geneesmiddelen, waaronder het ontstekingsremmende Bextra (van de markt gehaald wegens veiligheidsrisico's). Ook zij betaalden zorgverleners voor het voorschrijven van hun middelen.
- Takeda schikte 8.000 rechtszaken voor het verbergen van blaaskankerrisico's van hun diabetesmedicijn Actos.
- GlaxoSmithKline (GSK) betaalde 3 miljard dollar in de grootste rechtszaak ooit, eveneens voor het illegaal promoten van medicijnen met veiligheidsrisico's, zoals Avandia.
Een berucht figuur is Martin Shkreli, die de prijs van het antiparasitaire medicijn Daraprim met 5000% verhoogde (van 13,50 naar 750 dollar per pil) nadat hij de productierechten had verworven. Hoewel hij later werd veroordeeld voor beursfraude, was de prijsverhoging op zich niet illegaal, wat de mazen in de wetgeving blootlegt.
De farmaceutische industrie behoudt haar macht deels door haar financiële invloed. Ze zetten massaal in op lobbywerk: in Brussel investeren ze 36 miljoen euro per jaar met 290 lobbyisten, en in de VS is dit zelfs 246 miljoen dollar met 1378 lobbyisten. Dit onevenwichtige speelveld maakt het moeilijk voor maatschappelijke organisaties om zich te weren.
Oplossingen worden gezocht op Europees niveau, zoals een versterkte samenwerking tussen lidstaten (bijvoorbeeld het Beneluxa-initiatief met België, Nederland, Luxemburg, Oostenrijk en Ierland) om gezamenlijk medicijnen aan te kopen en prijzen te drukken. Ook wordt nagedacht over het herzien van intellectuele eigendomsrechten (patenten) en zelfs de mogelijkheid van de EU om zich in te kopen in farmaceutische bedrijven of er zelf één op te richten om prijzen te reguleren. Met een winstgevendheid van 20% is de farmaceutische sector de meest winstgevende in onze economie, wat de roep om "fair pricing" op Europees niveau steeds luider maakt.
Hoewel er in de farmaceutische industrie wanpraktijken zijn, is het belangrijk te erkennen dat ze ook talloze levensreddende medicijnen en behandelingen heeft geproduceerd. Er is reden tot hoop, aangezien toezicht en regulering toenemen. Door bedrijven verantwoordelijk te houden en ethische praktijken te bevorderen, kan medische kennis blijven groeien en het leven van miljoenen mensen wereldwijd verbeterd worden.